Europa blijft voor cruciale grondstoffen sterk afhankelijk van niet-EU-landen, ondanks plannen om die afhankelijkheid vóór 2030 fors te verkleinen. Dat blijkt uit een onderzoek van de Europese Rekenkamer. Het gaat onder meer om lithium, nikkel, kobalt, koper en zeldzame aardmetalen, die nodig zijn voor batterijen, windmolens en zonnepanelen.
Volgens de Rekenkamer hebben plannen om de invoer te spreiden tot nu toe weinig effect, wordt een groot deel van deze materialen nauwelijks gerecycled en komen nieuwe projecten voor winning en verwerking binnen de EU te laat op gang. Daardoor dreigt de energietransitie te steunen op grondstoffen die Europa vooral buiten de EU moet blijven inkopen.
“Zonder kritieke grondstoffen is er geen energietransitie, geen concurrentievermogen en geen strategische autonomie mogelijk”, zegt ERK-lid Keit Pentus-Rosimannus. “Helaas zijn we momenteel te sterk afhankelijk van een handvol niet-EU-landen voor de levering van deze grondstoffen.”
Europese plannen
De plannen om die afhankelijkheid af te bouwen zijn vastgelegd in de zogeheten verordening kritieke grondstoffen. Die moet voorkomen dat de EU bij politieke spanningen of handelsconflicten in één klap zonder belangrijke grondstoffen komt te zitten. Nu komt voor veel kritieke materialen meer dan twee derde uit één land, vaak China.
De EU wil dat vanaf 2030 per strategische grondstof maximaal 65 procent uit één land buiten de EU komt. Daarnaast moet minstens 10 procent van het verbruik binnen de EU zelf worden gewonnen, 40 procent binnen Europa worden verwerkt en 25 procent afkomstig zijn uit recycling. Die doelen zijn niet bindend en volgens de Rekenkamer moeilijk haalbaar binnen de gestelde termijn.
Knelpunten
De belangrijkste knelpunten zitten volgens de Rekenkamer in de uitvoering. Nieuwe mijnen en verwerkingsinstallaties kosten vaak tien tot twintig jaar om te realiseren, terwijl recycling van veel materialen nog nauwelijks van de grond komt. Van de 26 kritieke grondstoffen die belangrijk zijn voor de energietransitie worden tien materialen helemaal niet gerecycled. Bij nog eens zeven materialen ligt het recyclingpercentage tussen de 1 en 5 procent.
Tegelijk probeert de EU via handelsakkoorden en partnerschappen extra toegang tot kritieke grondstoffen te krijgen, onder meer via het handelsakkoord met de Mercosur-landen en onderhandelingen met de Verenigde Staten. Maar ook die inspanningen leveren voorlopig weinig op, concludeert de Rekenkamer. Het akkoord met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay is nog niet door alle lidstaten geratificeerd en de gesprekken met de VS zijn voorlopig opgeschort.
Kabinetsplannen
De plannen van de minderheidscoalitie lijken in te gaan op de knelpunten die de Europese Rekenkamer aankaart. Zo schrijven D66, VVD en CDA in ‘Aan de slag’ dat ze de eenzijdige afhankelijkheid, bijvoorbeeld op het gebied van kritieke grondstoffen, willen verminderen. In 2050 moet er een volledig circulaire economie zijn, “mede in het belang van strategische grondstoffen”, zo schrijven de drie partijen.
Waarom komt recycling zo moeilijk van de grond, en hoe moet het nu verder met de energietransitie? Lees er alles over in de Nieuwsbrief Klimaat en Energie. Abonneer je nu en ontvang verdiepende verhalen, interviews en al het nieuws over klimaat, energie en alles wat daar bij komt kijken.
