De gemeenteraadsverkiezingen gaan over lokale thema’s. De gemeente bepaalt waar huizen komen, of er vervuilende auto’s welkom zijn in het centrum, hoeveel geld er naar armoedebestrijding gaat en hoe de gemeente asielzoekers opvangt. Waarom schrijf je er dan over in een nieuwsbrief over Europa? Omdat achter veel van deze thema’s Europese wetgeving verscholen zit. Daarom reisden we bij Brusselse Nieuwe van hot naar her en interviewden we lokale bestuurders door het hele land over het Europese deel van hun werk. Dat onderdeel is stiekem hartstikke belangrijk, al is het helemaal niet sexy.
Aanbestedingen
Geen partij hangt flyers op over aanbestedingsregels of Europese fondsen, zegt Alexander Scholtes, wethouder ICT en Digitale Stad in Amsterdam voor D66 bijvoorbeeld.
En toch is Brussel elke dag aanwezig in het werk van de Amsterdamse wethouder. De hoofdstad geeft jaarlijks bijna 270 miljoen euro uit aan ICT. Bijna al dat geld gaat naar een handvol Amerikaanse techbedrijven. “Dat maakt kwetsbaar”, zegt wethouder Scholtes. Hij wil dat Amsterdam in 2035 onafhankelijk is van niet-Europese tech, in ieder geval voor de kritieke infrastructuur. Maar dat lukt niet zonder Brussel. “Het grootste obstakel zijn de Europese aanbestedingsregels. Op dit moment mag ik geen bedrijven uitsluiten op basis van in welk land ze gevestigd zijn.”
Die aanbestedingsregels zijn ook het stokpaardje van René Jansen, wethouder voor de Lokale Volkspartij in het Brabantse Dongen en lid van het Europees Comité van de Regio’s. “In Dongen zijn we jaarlijks meer dan 10 miljoen euro aan aanbestedingen kwijt. Dat gaan we echt niet in Portugal inkopen. Schaf dan ook de regels af die ons verplichten overal een aanbesteding voor te doen.” Zijn gevoel: ruim driekwart van de regels die zijn werk bepalen, komt uit Brussel.
Campagnethema
Wim Hillenaar, burgemeester van Maastricht (CDA), verwoordt het dilemma van veel lokale bestuurders: “Europa speelt op de achtergrond een grote rol in veel lokale vraagstukken: duurzaamheid, mobiliteit, economie, veiligheid. Maar dat betekent niet automatisch dat het een expliciet campagnethema wordt.”
In Maastricht is de Europese impact zelfs tastbaarder dan ergens anders in Nederland. Bewoners werken over de grens in Duitsland of België, maar stuiten op drie aparte stelsels voor belastingen, sociale zekerheid en verzekeringen. Een treinticket dat in alle drie de landen geldig is, bestaat nog steeds niet: de spoorinfrastructuur moet in elk land aan andere technische eisen voldoen. Lokaal opgewekte stroom delen tussen buurlanden is technisch mogelijk, maar iedere lidstaat heeft eigen regels en tarieven.
En dan is er nog het geld. Brussel werkt aan een nieuwe meerjarige begroting voor na 2027. De plannen op tafel baren burgemeester Hillenaar zorgen: steeds meer subsidiegeld dreigt via nationale begrotingen te gaan lopen in plaats van dat het geld rechtstreeks naar regio’s en steden vloeit. “We blijven onmisbaar in de uitvoering, maar we moeten waken voor het behoud van lokale invloed op de inhoud.”
Wethouder Europese Zaken
Op het gevoel van de Dongense wethouder Jansen plakte de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een getal: 70 procent van de Europese regelgeving raakt het lokale beleid. Dat gaat om milieu en energie, maar ook om privacy, aanbestedingen, luchtkwaliteit en digitalisering. Teveel om op te noemen. En toch heeft de VNG geen overzicht van gemeenten waarin een wethouder ‘Europa’ expliciet in zijn of haar portefeuille heeft. Iedereen werkt op zijn eigen houtje. Juist daarom adviseert de VNG elke gemeente om na de verkiezingen wél zo’n wethouder aan te stellen.
Wethouder Jansen heeft die portefeuille, maar moest er eerst voor worden overtuigd. “Ik wist eerlijk gezegd niets van Europa, en al helemaal niet van het Comité van de Regio’s.” In Amsterdam zit de verantwoordelijkheid voor Europese zaken verspreid over meerdere portefeuilles. Bij wethouder Scholtes belandt het bij ICT. Hij weet dat hij niet op Brussel kan wachten, maar Europa wel nodig heeft om onafhankelijk te worden van de Amerikaanse techbedrijven. In Maastricht draagt de burgemeester de verantwoordelijkheid voor Europa zelf. Hillenaar reist daarom meerdere keren per jaar naar Brussel. Zijn advies aan collega-bestuurders: “Nooit met lege handen reizen.”
De volledige interviews met Alexander Scholtes, René Jansen en Wim Hillenaar zijn te lezen op de website van Brusselse Nieuwe. In aanloop naar de verkiezingen van woensdag verschijnen er nog twee interviews op de website. We spraken wethouder Klaas Verschuure (D66) uit Den Haag en wethouder Hedwich Rinkes (CDA) uit Heerenveen.
En dat is niet alles: aan de vooravond (op 17 maart) van de verkiezingen gaan Bert van Slooten en Tijn Sadée in Nieuwspoort verschillende politici de oren van het lijf vragen over Europa en de invloed op jouw gemeente. Wethouder René Jansen schuift aan, samen met Goudse wethouder Judith Sargentini (GroenLinks-PvdA) en Jeannette Baljeu (oud-gedeputeerde en VVD-Europarlementariër). Meld je hier gratis aan.
