“Zo”, grijnst een ambtenaar tijdens de schorsing van het commissiedebat over de verduurzaming van de industrie. “Het niveau is in twee jaar tijd wel hard gestegen.” Het publiek kan hem moeilijk ongelijk geven. De Tweede Kamerleden van de Commissie Klimaat en Groene Groei hebben zich goed ingelezen. Zij vragen de aanwezige bewindslieden tijdens het debat het hemd van het lijf. IKC, circulaire economie, ETS, enveloppen, CBAM, cluster 6-bedrijven, SDE++, FLEX I, FID: het jargon wordt niet geschuwd.
De Kamer maakt zich dan ook zorgen. De Europese industrie, in het bijzonder de chemiesector, verliest zijn concurrentiepositie en wordt hard geraakt door de stijgende energieprijzen. “Als we concurrerend willen blijven, moeten we bedrijven helpen met verduurzamen”, stelt minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven. “Groot moet groen en groen moet groter.”
Emissiehandelssysteem
De grote vraag is natuurlijk: hoe? Het Europese emissiehandelssysteem (ETS) dwingt bedrijven om steeds minder koolstof uit te stoten en ook bij import van buiten de EU wordt een koolstofheffing geheven (CBAM). Hoewel dat op de lange termijn leidt tot minder fossiele brandstoffen, hebben bedrijven op de korte termijn wel last van die extra heffingen. Sommige van hen lopen het risico hun productie naar het buitenland te verplaatsen, de beruchte koolstoflekkage. “Liever groen hier dan grijs elders”, waarschuwt Pieter Grinwis (CU).
Volgens Van Velhoven wordt het ETS in de Europese Raad gezien als een hoeksteen van het beleid. De minister stelt dat er niet aan wordt gesleuteld door de lidstaten. De Commissie gaat overigens wel sleutelen aan het systeem. Deze zomer staat een uitgebreide evaluatie gepland. De inzet is dat de kosten voor de bedrijven stabiel moeten blijven.
Compensatie voor bedrijven
De minister erkent wel dat ETS extra kosten oplevert voor Nederlandse bedrijven en dat die extra kosten verduurzaming soms in de weg zitten. Mede daarom stelt het kabinet het IKC in, indirecte kostencompensatie voor bedrijven die worden geraakt door de koolstofregels. De minister noemt dat een integrale benadering: “Je wilt niet vandaag bedrijven vermorzelen die je morgen nog duurzaam zou willen hebben.”
De uitbetaling van het IKC aan bedrijven zal daarentegen pas rond de jaarwisseling plaatsvinden. Na meerdere vragen legt de minister uit dat dat praktisch te maken heeft met het budgetrecht: “Het enige wat u als Kamer hoeft te doen is instemmen met de begroting.” De Kamerleden willen daar niet op wachten. In mei zal de minister daarom de Kamer informeren over een eventuele versnelling.
Ines Kostić (PvdD) is er niet gerust op: “Het ETS is al niet enorm ambitieus en dan worden vervuilende bedrijven ook nog subsidies verleend. Zo worden de klimaatdoelen van 2030 sowieso niet gehaald.” Van Veldhoven erkent dat de kans dat Nederland het doel behaalt klein is, maar stelt dat het kabinet toch probeert “er heel dichtbij in de buurt te komen”.
Meer ambitie
Het kabinet wil het vestigingsklimaat verbeteren en nieuwe markten ondersteunen. De Europese Industrial Accelerator Act (IAA) kan bij dit laatste hulp bieden. Volgens Daniël van den Berg (JA21) is de IAA onvoldoende om bedrijven, die volgens hem al langer in de knel zitten, volwaardig te ondersteunen.
De minister is dat met hem eens. “Nederland ziet graag meer ambitie en gaat daar ook ideeën voor aanleveren”, vertelt ze. Zo zou ze graag zien dat de chemiesector ook onder de strategische sectoren van de IAA zal vallen. Via de een Europees adviesorgaan (Europese Critical Chemicals Alliance) zet Nederland zich “actief” in voor het behoud van de chemische productie, die op dit moment het zwaarst onder druk staat van alle sectoren.
Vrijstelling stikstof
Ook probeert het kabinet de Europese Unie snel zover te krijgen dat er vrijstellingen voor de stikstofuitstoot worden verleend, als onderdeel van het voorgestelde EU Grids Package. Alisha Müller (VVD) vraagt of dat niet iets vlotter kan. Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei Jo-Annes de Bat (CDA) helpt haar uit die droom: “Je hebt een verschil in hoe Europa snelheid ziet en hoe wij dat doen. Europa vindt dat het al heel snel gaat.”
Al met al beschikken het kabinet en de EU over verschillende maatregelen om de industrie te ondersteunen. De aanwezige Kamerleden hopen dat het voldoende zal zijn. Ze verzoeken de minister om snel een effectieve aanpak te kiezen, zodat industriële sectoren niet uit Europa verdwijnen. Zal de minister daar genoeg budget voor uittrekken? “We hebben niet alle middelen op de plank liggen”, erkent Van Veldhoven. “We moeten creatief zijn.”
Wil je weten of al die Europese regels om te vergroenen worden aangepast? Abonneer je dan nu op de Nieuwsbrief Klimaat en Energie. Daarin praat eindredacteur Sander van Vliet je elke twee weken bij met verdiepende verhalen, interviews en nieuws rechtstreeks uit Brussel, Den Haag en de rest van Europa.
