Voor demissionair premier Dick Schoof stond tijdens de EU-top vooral één vraag centraal: komt er zekerheid over geld voor Oekraïne? Die zekerheid is er. Na uren onderhandelen spraken de EU-leiders af om 90 miljard euro beschikbaar te stellen voor Oekraïne in 2026 en 2027, via gezamenlijke leningen op de kapitaalmarkt. Dat geld moet Oekraïne helpen de begroting rond te krijgen en de oorlog tegen Rusland voort te zetten. Het plan om daarvoor bevroren Russische gelden te gebruiken, haalde het niet. Maar volgens Schoof is dat geen nederlaag.

“Het gaat niet om de vraag hóe, maar dát dat geld er is”, zei hij na afloop. Dat was ook zijn boodschap eerder die week in de Tweede Kamer: Oekraïne heeft nu zekerheid nodig, geen juridisch getouwtrek.

Voorkeur

Schoof begon de top met een duidelijke voorkeur. Nederland zag het liefst dat de EU de roebels, die ter waarde van honderden miljarden euro’s vooral in België vaststaan bij Euroclear, zou inzetten voor Oekraïne. Dat zou politiek een krachtig signaal zijn en bovendien de nationale begrotingen ontzien.

Maar al snel werd duidelijk dat die route te gevoelig lag. Niet alleen België, maar ook andere lidstaten zagen grote juridische en financiële risico’s. Wat als Rusland succesvol naar de rechter stapt? Wie draait op voor de schade?

Volgens Schoof was dat het moment waarop de discussie moest verschuiven. “Er waren te veel onzekerheden voor een aantal landen”, zei hij. “Dan moet je afwegen of je vasthoudt aan je voorkeur, of dat je zorgt dat Oekraïne krijgt wat het nodig heeft.”

Die afweging leidde tot de keuze voor een instrument dat de EU eerder gebruikte, onder meer tijdens de coronacrisis: gezamenlijke leningen, gedekt door de EU-begroting. Voor Nederland was één punt daarbij cruciaal. Schoof benadrukte meerdere keren dat dit geen eurobonds zijn, een rode lijn voor Den Haag. Elke lidstaat blijft uiteindelijk verantwoordelijk voor zijn eigen bijdrage.

Nijpend

Voor Oekraïne maakt de constructie weinig verschil. President Volodymyr Zelensky was zelf in Brussel en maakte duidelijk hoe nijpend de situatie is. Het land kijkt aan tegen een tekort van tientallen miljarden euro’s, terwijl Russische aanvallen op energie-infrastructuur doorgaan en de winter inzet.

Het plan om de Russische tegoeden alsnog in te zetten, is nog niet van tafel. “De tegoeden blijven bevroren en beschikbaar voor eventuele herstelbetalingen door Rusland”, aldus Schoof.

Boeren

In de vergaderzaal liepen de gemoederen op, in de straten van Brussel was dat nog meer het geval. Duizenden boeren uit heel Europa trokken met tractoren naar de Europese wijk in Brussel. Zij protesteerden tegen Mercosur omdat ze oneerlijke concurrentie vrezen van onder lagere standaarden geproduceerde landbouwproducten uit Zuid-Amerika als gevolg van deze handelsovereenkomst.

Wat begon als een demonstratie met vuurkorven en barbecues, escaleerde later op de dag. Voor het Europees Parlement ontstonden brandjes, werden banden in brand gestoken en raakten ruiten vernield. De politie greep in met charges en traangas, waarna honderden demonstranten de omliggende straten in vluchtten. Volgens de Belgische politie ging het om circa 7.500 demonstranten.

Handelsverdrag

De Europese Commissie hoopte, ondanks de druk van buiten, dit weekend het handelsverdrag met landen als Brazilië en Argentinië te ondertekenen. Daarvoor was voldoende steun onder de lidstaten nodig, maar Italië trok op het laatste moment de steun in. Premier Giorgia Meloni wil meer tijd om draagvlak te creëren bij de Italiaanse landbouwsector.

Ook Frankrijk en Polen bleven kritisch. De Franse president Emmanuel Macron zei dat het akkoord “zo niet kan worden ondertekend”. Hij wil strengere controles en noodremmen om Europese boeren te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. Door het gebrek aan steun onder de lidstaten zag Commissievoorzitter Ursula von der Leyen af van een reis naar Zuid-Amerika. De beslissing is doorgeschoven naar januari.

Meer weten over de Europese top? Lees dan ook het liveblog met al het nieuws.