Direct als minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink in de Tweede Kamer spreekt over het Europese Asiel en Migratiepact probeert hij de verwachtingen te temperen: “Het is geen wondermiddel.”

Hoewel het Europese Asiel en Migratiepact al jaren in de pijplijn zit, zit het venijn in de staart. De wet, waarvan over enkele onderdelen nog wordt onderhandeld in Brussel, moet met spoed worden omgezet in nationale regels. 12 juni moet deze overal in Europa in werking treden. Dat leverde de minister meteen kritiek op. “Het is verreweg de grootste wet die ik in al die negen jaar als Kamerlid heb behandeld”, zegt GroenLinks-PvdA-Kamerlid Lisa Westerveld. Er is voor het weekend een extra document met 140 pagina’s aan informatie gestuurd, bovenop al de bestaande papieren. Westerveld zegt het doorgelezen te hebben, maar om er zorgvuldig naar te kijken is er meer tijd nodig. “Kwalijk”, noemt ze het.

Uitvoerbaar

Ook een van de belangrijkste uitvoeringsorganisaties van deze Europese regels, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), uitte haar zorgen. De dienst moet extra werknemers aannemen en werkt met man en macht om de IT-systemen in orde te krijgen. De IND vraagt zich af of het lukt om de deadline over pakweg drie maanden te halen.

Van den Brink verzekert in de Tweede Kamer dat het goed komt. “De IND is er klaar voor.” De organisatie heeft vooral nodig dat de wetten tijdig door de Kamer gaan, stelt de minister.

Veranderingen

De Europese regels veranderen de afspraken op het gebied van migratie. Met de regels verdwijnt het vaste aanmeldgehoor en krijgt de IND daardoor meer ruimte om per aanvraag te bepalen hoeveel gesprekken nodig zijn. Ook wordt de procedure op onderdelen versneld, onder meer via een bredere toepassing van versnelde procedures en een screening aan de buitengrens.

Daarnaast is er nog het solidariteitsmechanisme, in de wandelgangen de Europese spreidingswet genoemd. De Commissie bepaalt jaarlijks hoeveel mensen Nederland volgens dit systeem zou moeten overnemen uit overvolle landen, zoals Italië of Griekenland. Lidstaten mogen echter zelf kiezen hoe zij bijdragen: door asielzoekers daadwerkelijk op te nemen, of door te betalen voor de plekken die ze niet opnemen. Voor iedere niet-opgenomen persoon geldt een bijdrage van 20.000 euro, die via een solidariteitsfonds naar andere lidstaten gaat om hun opvang of grensbeheer te ondersteunen.

Het laatste onderdeel van het migratiepact zijn de zogeheten terugkeerhubs. Dat zijn plekken in landen buiten de EU waar uitgeprocedeerde asielzoekers wachten tot ze terug kunnen naar hun land van herkomst. Over die hubs is nog het minst bekend, omdat hierover nog volop onderhandeld wordt. Deze week vindt hierover in het Europees Parlement nog een plenaire stemming plaats.

Nationale kop

Het Nederlandse kabinet kiest ervoor om naast deze Europese regels ook extra nationale regels in te voeren om het asielbeleid strenger te maken. Westerveld spreekt ook wel van een voortzetting van het beleid van het vorige kabinet. “Dit kabinet gaat nog steeds uit van het strengste asielbeleid ooit.”

Deze zogeheten nationale koppen – aanvullende Nederlandse wetgeving bovenop de Europese regels – uiten zich vooral in het tweestatusstelsel, aangescherpte regels voor gezinshereniging, de beperking van een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en de toepassing van detentie voor asielzoekers aan de grens.

Het tweestatusstelsel maakt onderscheid tussen twee groepen vluchtelingen: mensen met een vluchtelingenstatus, die op grond van individuele vervolging bescherming krijgen, en mensen met een zogeheten subsidiaire beschermingsstatus, die bij terugkeer een reëel risico lopen op ernstige schade – bijvoorbeeld omdat zij uit een oorlogsgebied komen. Die tweede groep krijgt onder de nieuwe regels minder rechten, met name op het gebied van gezinshereniging.

Deze keuzes komen de minister op kritiek te staan van een deel van de oppositiepartijen. Volt-Kamerlid Laurens Dassen spreekt van een “ondermijning” van de Europese regels. Volgens hem valt of staat het Europese pact met Europese solidariteit: als de regels overal hetzelfde zijn, wordt het systeem een succes, maar als elk land uitzonderingen gaat bedingen is dat lastiger. Bovendien wordt de uitvoering voor de Nederlandse organisaties lastiger, merken verschillende oppositiepartijen op.

VVD, CDA, PVV en JA21 zijn juist wél voor strengere nationale regels. Volgens deze partijen is de noodzaak om de migratie-instroom te beperken simpelweg te groot, waardoor de samenleving onder druk staat.

Detentie van kinderen

Een van die nationale koppen waar een aantal fracties (GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie en PvdD) zorgen over uitspreken is de detentie van kinderen. Deze zouden bij de zogenoemde grensprocedure tijdelijk vastgezet kunnen worden. Van den Brink probeert de zorgen bij de Kamerleden weg te nemen. “Detentie van kinderen gaat niet voorkomen”, zegt de minister. “Dat is niet proportioneel.” Al geeft hij toe dat het onder bepaalde voorwaarden – bijvoorbeeld als een kind een gevaar voor de samenleving vormt – wel mogelijk is.

De minister kwam de Kamer op een paar punten tegemoet. Voor 12 juni komt er een concreet plan van aanpak voor het wegwerken van achterstanden en het verkorten van de doorlooptijden bij de IND. Na vijf jaar worden de nieuwe regels geëvalueerd, en de minister zegt toe dat hij in Brussel blijft pleiten voor een gunstigere regeling voor Nederland in het solidariteitsmechanisme. Ook kondigde hij aan dat er een apart wetsvoorstel komt voor het uitlezen van telefoons en andere gegevensdragers van asielzoekers, waarvoor nu nog een wettelijke grondslag ontbreekt.

Over de wetten wordt eerst nog gestemd door de Tweede Kamer, waarna ook de Eerste Kamer haar oordeel moet geven. 

Blijf op de hoogte van alle ontwikkelingen rondom de invoering van het Asiel- en Migratiepact. Van debatten in het Europees Parlement, overleg tussen de ministers tot het debat in Den Haag zelf. Emma du Chatinier volgt alles en schrijft elke twee weken de Nieuwsbrief Migratie met verdiepende verhalen, interviews en nieuws. Abonneer je nu en ontvang deze artikelen exlusief in jouw mailbox.