Met sneeuwscooters, pompen en meetapparatuur gaat Fonger Ypma, mede-oprichter van Arctic Reflections, de strijd aan met klimaatverandering. Het bedrijf uit Delft creëert ijs en probeert daarmee het smelten van de ijskappen te vertragen.

Ondertussen is er veel te doen om het Noordpoolgebied. Grootmachten azen op grondstoffen en nieuwe vaarroutes, en de EU past haar strategie voor de regio aan: veiligheid en economie lijken meer gewicht te krijgen. Klimaat schuift daardoor meer naar de achtergrond, terwijl dat in de regio wel hoog op de agenda staat. In de lopende publieke EU-consultatie schrijft het Arctisch en Antarctisch Onderzoeksinstituut uit Rusland bijvoorbeeld: “Het klimaat kent geen politieke grenzen.”

Brusselse Nieuwe sprak Ypma voor en tijdens zijn missie in het hoge noorden.

Hoe erg is het dat het ijs wegsmelt?

“De Noordpoolregio is eigenlijk onze gezamenlijke ijskast. IJs weerkaatst tot negentig procent van het zonlicht. Als het wegsmelt absorbeert het open water ruim negentig procent, wat het smelten verder versnelt. Dit is het zogeheten ‘albedo-effect’. De Europese Commissie verwijst hier ook naar. De ijskappen smelten snel. Gemiddeld neemt het ijsoppervlak in de zomer af met ongeveer twaalf procent per decennium ten opzichte van het gemiddelde uit 1981–2010. Sinds 1980 is de oppervlakte bijna gehalveerd tot zo’n vier miljoen vierkante kilometer.”

“Om de jaarlijkse afname tot een halt te roepen, is het onze ambitie om een regio zo groot als de Benelux jaarlijks te bevriezen. Alleen CO2-uitstoot verminderen, hoe noodzakelijk ook, is helaas niet meer genoeg om een eerste vrijwel ijsvrije zomer in het Noordpoolgebied te voorkomen en verdere opwarming van de aarde tegen te gaan.”

Hoe gaan jullie te werk?

“Simpel gezegd: in het Noordpoolgebied pompen wij water op, brengen dit op het zee-ijs en bevriezen dit op de ijslaag, zodat er op termijn weer meer ijs ontstaat. Op de foto zie je bijvoorbeeld het type pomp waarmee wij werken. Het project is gestart in 2023 en vereist veel onderzoek.”

Lukt het met bevriezen?

“We hebben bewijs dat het opvriezen lukt. Om te bewijzen dat het ijs ook echt langer blijft liggen, komt er meer onderzoek bij kijken. Zo moeten we bijvoorbeeld rekening houden met de opwarming van het zeewater, zout in het ijs, en andere natuurlijke processen.”

“We zitten dus nog in de testfase, maar als wij aantonen dat het werkt en er geen negatieve bijeffecten zijn, gaan wij idealiter de komende jaren tot uitvoering over. Dit jaar hopen we meer resultaten te boeken en ook te kijken naar hoe je dit zou kunnen opschalen.”

Gaan jullie vaak naar de regio?

“In 2024 zijn we met een team naar Spitsbergen geweest voor veldtesten, in 2025 naar Newfoundland, Oost-Canada, en deze weken waren wij bezig in Nunavut, Noord-Canada. Dit zijn allemaal regio’s rondom de Arctische cirkel. Hier werken we ook samen met de lokale bevolking, die de klimaatverandering van dichtbij aanschouwt.”

Financiering
Arctic Reflections ontvangt onder meer financiering van het Britse onderzoeksfonds Advanced Research and Invention Agency (ARIA), dat 56,8 miljoen pond reserveerde voor eenentwintig klimaatprojecten. Arctic Reflections ontvangt dit als onderdeel van een consortium van zeven universiteiten, waaronder de Universiteit van Cambridge.

Wat hebben jullie in Nunavut gedaan?

“In Nunavut hebben we een uitgebreide veldtest gedaan, waarbij we met twee pompen op sledes het ijs op zijn gegaan, daar telkens een gat hebben geboord, en water gepompt. Hier komt veel logistiek bij kijken en veel metingen met apparatuur die we in het ijs achterlaten. Denk aan dronevluchten om de reflectiviteit te meten of metingen aan bijvoorbeeld het zoutgehalte van het nieuw gecreëerde ijs.”

“De laatste week was het gelukkig weer wat warmer. Daarvoor was het met -36 graden Celsius wel heel erg koud, waardoor ook allerlei apparatuur zoals de pompen moeilijk op te starten waren en constant gerepareerd moesten worden.”

Wat krijgen jullie mee van de lokale bevolking, bijvoorbeeld tijdens deze missie in Noord-Canada?

“We werken heel intensief samen met de lokale Inuitbevolking. Elke dag gaan er drie tot vier gidsen met ons mee, die helpen met de operatie, en ook de veiligheid in de gaten houden. Als het zicht slecht is, gaan zij voorop met hun sneeuwscooters, waardoor we veilig thuiskomen. Ze houden ook de wacht om ijsberen te spotten en af te schrikken. Die zijn we gelukkig nog niet tegengekomen.”

“In de gemeenschap waar we werken, Qikiqtarjuaq, wonen zo’n 600 mensen. Je leert al snel veel mensen kennen, omdat het onderzoekscentrum waar we verblijven echt een ontmoetingsplek is. De mensen zijn heel gastvrij en eigenlijk ook heel enthousiast over ons onderzoek. We hebben in de gemeenteraad een presentatie gehouden, en ook een keer een soepbijeenkomst georganiseerd, waar veel mensen op afkwamen. Samenwerken met de Inuit, voor wie het zee-ijs zo belangrijk is voor hun traditionele manier van leven, geeft echt een bijzondere dimensie aan dit project.”

Diverse mondiale spelers zien de Arctische regio als een gebied voor grondstofwinning, nieuwe vaarroutes en militaire belangen. Het ziet ernaar uit dat dergelijke ontwikkelingen in razend tempo gaan. Hoe kijk je hiernaar?

“Dit soort ontwikkelingen komen doordat er steeds minder ijs is. En minder ijs is desastreus voor het klimaat. Natuurlijk biedt het kansen voor vaarroutes en grondstofwinning, maar uiteindelijk denken wij dat het belangrijk is om het ijs in stand te houden. Dus: hoe meer steun voor het opvriezen van ijs, hoe beter. En hoe meer initiatieven op dit gebied, hoe beter.”

“Wij doen dit vanuit de intrinsieke overtuiging dat dit is wat de wereld nodig heeft, het is van belang voor iedereen. Zo proberen wij onze bijdrage te leveren, maar samenwerking met anderen juichen we alleen maar toe.”

De EU is bezig met de herziening van haar strategie voor het Arctisch gebied. Hoe moet de Commissie de strategie aanscherpen?

“Er moet plaats zijn voor onconventionele maatregelen zoals het opspuiten van ijs. Het verminderen van CO2-uitstoot, het belangrijkste om klimaatverandering tegen te gaan, is namelijk niet meer genoeg.”

De EU vernieuwt haar strategie voor de Noordpoolregio. Tot medio maart 2026 vindt online een publieke consultatie plaats waar tal van reacties binnenkomen. Lees in de Nieuwsbrief Veiligheid & Defensie van Brusselse Nieuwe meer over de geopolitiek.