Dit interview verschijnt in de Nieuwsbrief Migratie van Brusselse Nieuwe. Meer van dit soort verdiepende verhalen? Mis niks, abonneer je nu.

90 procent van de migranten die zonder de juiste papieren naar naar Europa komt, doet dat met hulp van een mensensmokkelaar. Een groot deel van deze migraten ontvangt bovendien geen asiel. Daarom wil de Europese Unie harder optreden tegen mensensmokkel. De EU gaat 50 miljoen euro extra uitgeven om Europol een sterkere rol te geven in die strijd. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en de lidstaten bereikten daar vorige maand een akkoord over.

Volgens CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers is dat geld hard nodig. Lenaers leidde namens het Parlement de onderhandelingen over de uitbreiding van Europol. Deze Europese politiedienst, gevestigd in Den Haag, krijgt vijftig nieuwe medewerkers, extra bevoegdheden en een nieuw Europees centrum dat zich specifiek richt op het aanpakken van migrantensmokkel. Brusselse Nieuwe sprak met Lenaers.

Waarom is het noodzakelijk om Europol te versterken?

Irreguliere migratie (migranten zonder de juiste papieren, red.) is een groot probleem in Europa. Bijna alle migraten die irregulier naar Europa komen, doen dan met hulp van mensensmokkelaars. Vaak zijn dat criminele organisaties die op grote schaal opereren. Tegelijkertijd zien we dat lidstaten veel waardevolle informatie hebben, maar dat wordt niet altijd efficiënt gedeeld. Ook is er een capaciteitsprobleem, bijvoorbeeld bij de verwerking van biometrische data. Door Europol nu extra bevoegdheden en middelen te geven, kunnen we de strijd tegen mensensmokkel naar een hoger niveau tillen.

Mensen­smokkel begint natuurlijk vaak al buiten Europa. Is het dan wel effectief om mensensmokkel binnen Europa te bestrijden?

Dat is waar, maar er ligt ook een grote uitdaging binnen Europa zelf. Mensensmokkelaars beschikken vaak over allerlei valse documenten. Ze reizen naar Frankrijk op een Frans paspoort, naar Spanje op een Nederlands paspoort, naar Italië op een Spaans paspoort. Om dat aan te pakken, moet je als Europa biometrische data met elkaar delen.

Maar inderdaad, criminele netwerken zijn inderdaad vaak al actief in derde landen, ver voordat migranten Europese bodem bereiken. Er worden bijvoorbeeld online advertenties voor smokkelroutes geplaatst en online contracten voor de overtocht afgesloten. In zulke gevallen kan Europol bijvoorbeeld via liaison officers (tussenpersonen, red.) in derde landen het probleem bij de wortel aan te pakken.

Het is een enorme strijd die we moeten leveren. Vergis je niet: met mensensmokkel wordt jaarlijks wereldwijd 5 à 6 miljard euro verdiend. De belangen zijn gigantisch, ook vanuit die criminele organisaties. Wij moeten die strijd in Europa veel meer gezamenlijk aangaan.

Is 50 miljoen euro dan wel genoeg om mensensmokkel aan te pakken?

De uitbreiding van Europol is echt een eerste stap; het versterkt Europol gericht op mensensmokkel en mensenhandel. Maar de internationale misdaad die we zien gaat niet alleen over migratie, maar ook over drugs- en wapensmokkel. Volgend jaar wordt het volledige mandaat van Europol herzien, en dan willen we kijken hoe we die internationale rol van de Europese politiedienst verder kunnen versterken.

Wat houdt die bredere herziening van het mandaat van Europol in?

Wij willen het mandaat van Europol fors uitbreiden. Dat stond ook in het verkiezingsprogramma van onze Europese partij, de Europese Volkspartij (EVP). Europol moet veel meer operationele taken kunnen uitvoeren en lidstaten kunnen ondersteunen bij technologische en data-gerelateerde uitdagingen.

Wat je nu ziet, zeker met de digitalisering, is dat lidstaten moeite hebben om grote hoeveelheden data te verwerken en technologische ontwikkelingen bij te houden. Europol kan daar een centrale rol spelen — niet om werk over te nemen, maar om lidstaten te helpen oplossingen te ontwikkelen en kennis te delen.

De EVP wil bij die hervorming dan ook het aantal werknemers van Europol meer dan verdubbelen: van 1.400 naar 3.000. Er moet meer informatie-uitwisseling komen tussen verschillende veiligheidsinstanties in EU-lidstaten, maar ook met internationale instanties. Maar het versterken van Europol buiten de Europese grenzen ligt gevoelig bij sommige fracties aan de linkerzijde. Voor nu is het afwachten met wat voor voorstel de Europese Commissie hiervoor komt.

Waar maken de linkse partijen zich dan zorgen over?

Dat moet je eigenlijk aan onze collega’s in de fractie van de linkerzijde vragen. Over het algemeen zijn zij geen groot voorstander van een zeer actieve rol van Europol in landen buiten de EU, omdat daar andere minimumnormen gelden op het gebied van de rechtsstaat. Ook de manier waarop sommige derde landen informatie verzamelen voldoet mogelijk niet aan de normen die wij in Europa gewend zijn.

Deelt u die zorgen?

Ja, die zorgen begrijp ik. Maar dat betekent niet dat we samenwerking met derde landen per definitie afwijzen. Het betekent dat je op basis van goede afspraken, bijvoorbeeld over hoe je informatie verzamelt, moet samenwerken. Zoals je eerder noemde: deze problemen beperken zich niet tot Europees grondgebied. Juist omdat smokkelroutes vroeg beginnen, moet je ook daar actief kunnen zijn. Het is wel belangrijk dat dat op basis van duidelijke afspraken gebeurt. Daarvoor is een bredere herziening van het mandaat van Europol nodig.

Meer legale routes heeft weinig impact op de keuze van economische migranten om irregulier te reizen

Krijgt u veel bijval van collega’s voor deze hervormingsplannen?

Van collega’s in het Parlement wel, maar bij de lidstaten ligt het iets gevoeliger. Sommige informatie houden ze liever voor zichzelf. Ze willen wel samenwerken, maar houden strategische informatie graag dichtbij. Dat is begrijpelijk. Het is belangrijk dat we daar pragmatisch mee omgaan: sommige zaken kun je beter nationaal regelen, maar bij grensoverschrijdende criminaliteit sta je veel sterker als je samenwerkt.

Je kan ook stellen: mensenhandelaren vinden toch wel een manier, want er is een markt voor. Betekent dat niet dat de route nog gevaarlijker wordt voor de migrant?

Dat het gevaarlijker wordt, zie ik niet gebeuren. De meeste mensensmokkelaars brengen migranten nu al in levensgevaarlijke situaties. In het ideale scenario creëer je een situatie waarin mensen die reis überhaupt niet meer maken. Daar zit de grote uitdaging, en dat is breder migratiebeleid.

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

Hoe kan Europa ervoor zorgen dat mensen die reis niet meer ondernemen?

Je moet samenwerken met derde landen, beter gebruikmaken van het concept van veilige derde landen en terugkeerregelingen veel sterker maken. Vervolgens kun je de mensen die onze hulp echt nodig hebben, op uitnodiging helpen.

Vindt u ook dat op moment dat er maatregelen genomen worden om irreguliere migratie tegen te gaan, daar een uitbreiding van legale migratieroutes naar Europa tegenover moet staan?

Nee. Het probleem is dat de instroom zoals we die nu kennen voor het grootste deel bestaat uit mensen die eigenlijk niet in aanmerking komen voor asiel. Ik denk dat het een illusie is dat het vergroten van legale mogelijkheden voor vluchtelingen een directe impact zal hebben op de keuzes van economische migranten om irregulier te reizen. Wat wél zo is: als je migratie beter onder controle krijgt en voorkomt dat mensen die geen bescherming nodig hebben naar Europa komen, ontstaat er meer draagvlak om echte oorlogsvluchtelingen op te vangen.

Als we vijf jaar vooruitkijken: wat zou u als succes bestempelen voor deze uitbreiding van Europol?

Het is een illusie dat we migrantensmokkel helemaal kunnen uitroeien. Maar ik wil over drie jaar een duidelijke kentering zien: dat we dankzij deze maatregelen criminele netwerken beter weten te ontmantelen en de samenwerking tussen lidstaten is verbeterd.