Sinds 2005 moet de zware industrie van Europa betalen voor haar uitstoot via een speciale veiling waar uitstoot te koop is, per ton CO2. Als je iets niet inkoopt, dan mag je het ook niet uitstoten. De EU schroeft het aanbod telkens terug, zodat de inkoop van uitstoot elk jaar duurder wordt. Het stimuleert de industrie om te verduurzamen, omdat dit alternatief relatief goedkoper wordt.

De EU wil dat emissiehandelssysteem, ETS genaamd, in 2027 uitbreiden naar ETS2. Dat is hetzelfde systeem, maar dan ook voor burgers en ondernemers. Energieleveranciers moeten de uitstootrechten dan kopen op veilingen en berekenen de kosten hiervan door aan de eindklant. Dat levert bijvoorbeeld een hogere benzineprijs op, maar ook een hogere gasrekening. De EU schat dat zij ruim 86 miljard euro binnen krijgen met het verkopen van de uitstootrechten. Het idee is om dat geld terug te geven aan de lidstaten, die het kunnen investeren in verduurzaming. Al waarschuwden verschillende belangenverenigingen ervoor dat Nederland het geld gaat gebruiken om ‘gaten in de rijksbegroting te dichten’.

Energierekening

Maar er zijn zorgen bij Eurocommissaris Wopke Hoekstra. De kosten van de energierekening en benzine zouden te snel stijgen, wat onvrede oproept. “Als politici moeten we oog hebben voor de financiën van onze burgers”, zegt hij. “En ik begrijp de zorgen over de stijgende energierekening.” De Rabobank deed een voorspelling: de kosten voor een Nederlands gezin met een huis op aardgas en een benzineauto zijn vanaf 2027 ongeveer 180 euro per jaar meer kwijt. Volgens ABN Amro is dat getal hoger als indirecte kosten ook worden meegeteld, zoals het duurder wordt om brood te halen bij de bakker, die ook een hogere energierekening heeft.

Verschillende lidstaten maken zich net als Hoekstra zorgen, met Polen voorop. Om deze tegemoet te komen stelt Hoekstra enkele ‘schokdempers’ voor. De prijs van de uitstootrechten moet stabiel zijn, en mag niet boven een bepaald bedrag uitkomen. Concreet: als de prijs boven 45 euro per ton CO2 komt, dan laat de Commissie meer uitstootrechten in de markt los. Als het aanbod stijgt, daalt de prijs – zo is de gedachte.

Stoelendans

Een tweede maatregel is het verlengen van de looptijd. In 2030 zou het aantal emissierechten worden afgebouwd. Zie het als een stoelendans waar de Commissie steeds stoelen weghaalt. Dat verplicht bedrijven om te verduurzamen. Nu zegt Hoekstra dat er nog een achtervang komt na 2030. Uitstootrechten die op dat moment nog niet verkocht zijn verdwijnen in 2030 niet, maar blijven in reserve zodat de Commissie ze alsnog kan vrijgeven als de prijs te hard stijgt. De Commissie houdt dus enkele stoelen achter de hand.

De Europese Commissie is daarnaast van plan om de veiling van de uitstootrechten eerder te laten starten waardoor de lidstaten al voor de invoering van het systeem inkomsten ontvangen, die zij kunnen gebruiken om bijvoorbeeld armen te compenseren, of door subsidie te verlenen voor een duurzaam alternatief. Tot slot zegt Hoekstra dat hij afspraken heeft gemaakt met de Europese Investeringsbank. Die kan lidstaten alvast een voorschot geven op de inkomsten van het emissiehandelssysteem, zodat zij alvast kunnen investeren in verduurzaming.

Trucs

Hoekstra presenteerde dit plan aan de ministers van Klimaat van de lidstaten. En het plan viel in de smaak. “De trucs van Hoekstra om onder de lidstaten draagvlak te creëren zijn erg slim”, zei de Deense minister van Klimaat Lars Aagaard na afloop van de Raad. Aan de ene kant zijn er lidstaten die vinden dat de Europese Commissie niet genoeg doet om de klimaatdoelen te halen en aan de andere kant zijn er lidstaten die vinden dat de kosten te hard stijgen. De Europese Commissie balanceert daartussen.

“Het is balanceren op een dun draadje”, zegt een hooggeplaatste EU-diplomaat. Maar uit de conclusies van de Europese top, waar de regeringsleiders van de lidstaten vorige week bijeenkwamen, blijkt dat het voorstel van Hoekstra om de prijsstijgingen te dempen ook in de smaak valt.

Dit artikel komt uit onze Nieuwsbrief Klimaat en Energie. Bijou van der Borst praat je daarin elke twee weken bij over al het klimaatnieuws. Met verdiepende verhalen over Europees beleid, tot alles wat politiek Den Haag voor maatregelen neemt. Steun ons, abonneer je nu en blijf op de hoogte.

­