Nederland moet zorgen dat Oekraïne gedeeltelijk lid kan worden van de Europese Unie, vindt een meerderheid in de Tweede Kamer. Kamerlid Felix Klos (D66) diende samen met het CDA en GroenLinks-PvdA een motie in die het kabinet verzoekt zich hiervoor in te zetten zodra de vrede tussen Oekraïne en Rusland is getekend. Zij willen dat Oekraïne al gedeeltelijk kan toetreden vóórdat het aan alle toetredingseisen voldoet, zodat het land eerder kan profiteren van de voordelen van het EU-lidmaatschap. De motie werd gesteund door VVD, Volt, 50PLUS en de ChristenUnie.

Op dit moment bestaat er maar één soort – volwaardig – EU-lidmaatschap. Toetredende landen hebben in dat geval toegang tot alle voordelen van de Europese Unie, zoals de vrijheid om te wonen en werken in de EU en toegang tot de interne markt.

Wanneer de oorlog met Rusland eindigt wil D66 Oekraïne een aantal van die voordelen bieden, ook als het land nog niet aan alle toetredingsvoorwaarden (de Kopenhagen criteria) voldoet. Als Oekraïne aan steeds meer voorwaarden voldoet, krijgt het stap voor stap meer rechten binnen de EU. Uiteindelijk mag het dan ook meebeslissen over Europees beleid, bijvoorbeeld via zetels in het Europees Parlement en het recht om wetsvoorstellen te blokkeren (vetorecht).

Nieuwe koers

De motie betekent een breekpunt met het gangbare standpunt van de Nederlandse regering. Die is tot nu zeer principieel gebleken als het gaat om de EU-uitbreiding. Toetredende landen moeten zonder uitzondering aan alle criteria voldoen en de snelheid van toetreding hangt af van ‘de eigen verdienste’: de hervormingen die dat land doorvoert om aan de voorwaarden te voldoen.

Zo blokkeerden Nederland – samen met Frankrijk – in het verleden de toetreding van Albanië en Noord-Macedonië omdat het de anticorruptiemaatregelen in die landen onvoldoende vond.

In het coalitieakkoord stonden die afspraken net zo scherp geformuleerd. Het aanstaande kabinet stelt dat “toetredende landen moeten blijven voldoen aan de Kopenhagencriteria om volledig lid te mogen worden”. Ook Oekraïne ontkomt dus niet aan de criteria voor volledige toetreding, stellen de partijen. Wel schrijven ze dat ze zich inzetten voor een “Europa van meerdere snelheden”. Die woorden laten ruimte voor Oekraïne om gedeeltelijk toe te treden tot de Europese Unie.

Bij Europa

Volgens D66 is het nodig dat Oekraïne een ander toetredingstraject krijgt. Het helpt het land bij de wederopbouw en vergroot de veiligheid van Europa, omdat Oekraïne nu al de buitengrenzen verdedigt, stelt Klos. “Oekraïne hoort bij Europa. Geen ander land geeft zoveel voor vrijheid en democratie.”

Op dit moment wordt de mogelijkheid op EU-lidmaatschap voor Oekraïne besproken in de vredesplannen van de EU en de Verenigde Staten. “Europa moet alle zeilen bijzetten om dat voor elkaar te krijgen”, aldus Klos.

Motie JA21

Vooraf was het nog even spannend of de motie het ging halen. VVD stemde een week geleden namelijk voor een motie van JA21 om geen enkele versoepeling van toetredingsvoorwaarden van Oekraïne te accepteren. Maar die motie ging over volwaardige toetreding en niet over de nieuwe, gedeeltelijke variant die D66 voorstelt. Daarom kon de VVD beide moties steunen.