De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft al een pak rammel te pakken, de Franse president Emmanuel Macron is niet herkiesbaar, maar vreest dat zijn land een heel andere kant opgaat en ook in Italië, Spanje en Polen zijn er zorgen over de kiezer. En die angst voor de kiezer zorgt voor een verlammend effect.

Dat de top van afgelopen week niet de geschiedenisboeken in zou gaan als het moment waarop grote besluiten zouden worden genomen, was vooraf al de verwachting. Maar toen op de avond voordat de echte vergadering begon opeens de Franse presidentskandidaat Marine Le Pen in Brussel verscheen, was het helemaal duidelijk.

Le Pen

Le Pen kwam de temperatuur van het badwater opnemen. Ze voerde overleg met Europese geestverwanten en hield in The Hotel, gelegen aan een dure winkelstraat en naast het Egmontpark, een persconferentie. 

Ze trok meteen een aantal rode lijnen waar Brussel rekening mee moet houden als ze volgend jaar tot president wordt gekozen. “De Europese Commissie moet meteen stoppen met plannen voor de gezondheidszorg, zich niet meer met veiligheid bemoeien en Frankrijk kan z’n eigen belangen het best vertegenwoordigen in het buitenland, daar heeft ze Brussel niet voor nodig.”

“De Europese Commissie is net de kikker in de fabel van La Fontaine, die zichzelf opblaast om net zo groot te worden als de os.” Ze had de reis aangekondigd als een confrontatie met Europa. Een echte confrontatie werd het niet, maar haar woorden echoden na in de vergaderzaal. Ze had het namelijk ook over de begroting, waar de regeringsleiders over spraken. Ze herhaalde om te beginnen haar uitspraak dat de leiders geen besluiten moesten nemen zonder de instemming van de nieuwe Franse president. “Dat is ondemocratisch.”

De huidige Franse president Macron is het daar op zich mee eens. Hij wil voor het eind van het jaar overeenstemming bereiken over die begroting, anders moet de EU wachten op de nieuwe Franse president. En als dat Le Pen wordt, dan wordt een akkoord nog moeilijker, omdat ze een forse verlaging eist van de Franse bijdrage. Nu betaalt Frankrijk nog ongeveer acht miljard euro per jaar en Le Pen wil niet meer dan vijf miljard euro afdragen.

Dan die anderen

Want we hebben al eerder verkiezingen in Spanje en volgend jaar ook in Italië en Polen. De verwachting is dat premier Pedro Sánchez in Spanje de strijd zal verliezen en er een rechtsere regering komt. Spanje zal wel ongeveer dezelfde positie houden, namelijk geld voor het platteland (de cohesiefondsen) en de landbouw. De verkiezingen zorgen wel voor politieke onrust. De Spanjaarden gaan zondag 29 november naar de stembus. Twee weken eerder, midden in de verkiezingstijd, is een extra topoverleg gepland tussen de leiders in Ierland. Sánchez zit dan midden in de verkiezingsstrijd, niet echt een moment om soepel te zijn tijdens de Europese onderhandelingen.

Dan hebben we ook nog Italië, waar premier Giorgia Meloni zich de laatste maanden in Brussel steeds harder opstelt. Ze voelt de hete adem van generaal Roberto Vannacci, die een radicaal-rechtse partij heeft opgericht. De generaal kan rekenen op ongeveer acht procent van de stemmen. Dat lijkt niet veel, maar hij trekt vooral stemmen weg bij de partij van Meloni (De Broeders van Italië) en haar coalitiegenoten Forza en Lega.

Meloni eiste daarom de afgelopen tijd toestemming om extra geld te mogen lenen, de schuld te laten oplopen, en ze wil geen extra maatregelen waardoor de energie duurder wordt.

In Polen zijn er volgend jaar eveneens verkiezingen en het is lang niet zeker dat Donald Tusk, de huidige premier, die gaat winnen. De voormalige regeringspartij PiS heeft nog steeds een grote aanhang. En dan is er in Polen ook nog een interne machtsstrijd aan de gang. De minister van Buitenlandse Zaken, Radek Sikorski (en vicepremier), staat te popelen om het stokje van Tusk over te nemen.

Zijn we er dan?

Bijna. In Finland zijn er verkiezingen. Maar de positie van António Costa (sociaaldemocraat), de voorzitter van de Europese Raad, staat ook ter discussie. Hij moet volgend voorjaar worden herkozen (op 1 mei). En met steeds minder sociaaldemocratische leiders is dat niet vanzelfsprekend.

Hij zal z’n stinkende best doen om voor het eind van dit jaar overeenstemming te bereiken over de begroting, maar de afgelopen dagen werd er geklaagd (altijd anoniem) door verschillende diplomaten dat hij warrig leiding gaf. Dat hoort voor een deel bij de onderhandelingen, maar het zorgt ook voor onrust.

Voorlopig is de bal vooruitgeschopt. Costa hoopt nog steeds dat de leiders er voor de kerst uitkomen. En dan mogen ze onder de boom gaan nadenken over hoe ze het aan de kiezers vertellen.

Kijk hier naar een kleine video (op instagram) over de top.

Elke zondagochtend gratis de scherpe geopolitieke analyses van onze hoofdredacteur Bert van Slooten, hardnekkige geruchten en heel veel Europees nieuws van de redactie in je mailbox? Abonneer je gratis via deze link!