Het lijkt een subtiel verschil, een ander woord, maar het verschil is dat de strategische autonomie meer een streven is. De wil om goederen in Europa te produceren en je lot in eigen handen te nemen. Terwijl onafhankelijkheid betekent dat Europa volledige controle heeft over technologie, defensie en energie, om maar een aantal actuele onderwerpen te noemen. 

Zo kunnen voortaan Chinese bedrijven opdrachten mislopen, omdat de Europese Commissie de regels voor openbare aanbestedingen wil veranderen. Er moet niet alleen naar de (laagste) prijs gekeken worden, maar eveneens naar de effecten op onder meer de werkgelegenheid. “Het geld moet werken voor Europa”, zegt de Europese Commissie. Nederland is het op zich eens met de doelstelling, maar wil niet dat we het principe ‘koop Europese waar, dan helpen we mekaar’, tot in het absurde doorvoeren. Het kabinet vreest dat de prijzen anders te veel oplopen.

Dezelfde terughoudendheid zien we ook in de ruimte. Afgelopen week werd een grote topconferentie in Parijs gehouden over hoe Europa het heelal kan veroveren. Ook daar wil de EU niet afhankelijk zijn van Amerikaanse satellieten voor informatie.

Maar de drie grote landen Frankrijk, Duitsland en Italië denken anders over hoe je de ruimte moet veroveren. Frankrijk wil het zelf (met hulp van Europa), terwijl de Duitsers ook willen samenwerken met de Amerikanen. Italië weigert dan weer samenwerking, omdat Frankrijk een leidende rol opeist en premier Meloni vindt dat de Italianen dat ook zouden kunnen doen.

Waar botst het nog meer?

Bij de begroting. Geld is de basis van alle plannen, maar de lidstaten zijn niet allemaal van plan om meer geld naar Brussel te brengen voor een onafhankelijk Europa. Het gevecht om het geld zal de komende maanden in alle hevigheid losbarsten. Er zal nog heel wat bloed op de muren van de vergaderzalen komen, zo verwachten diplomaten. De eerste tekenen zijn nu al zichtbaar. De vrienden van de cohesie (veel zuidelijke en Midden- en Oost-Europese landen) verenigen zich, evenals de zuinige landen, die zichzelf trouwens liever de verstandige lidstaten noemen.

Zo wil Nederland wel geld uitgeven aan nieuwe plannen voor defensie of digitalisering, maar alleen als er fors bezuinigd wordt op geld voor de landbouw en de zogenoemde regionale fondsen (de cohesiegelden).

De onafhankelijkheid komt eveneens terug in de defensie- en buitenlandse zaken-discussie, waar de Europese Unie zich nadrukkelijk mee wil bemoeien. Dan gaat het niet alleen over (financiële) hulp aan Oekraïne, maar ook over wie het voor het zeggen heeft. Voorzitter Von der Leyen wil meer grip krijgen op de buitenlanddienst van de chef buitenland Kallas. Von der Leyen grijpt de discussie over bezuinigingen aan om te wijzen op de vele doublures in functies die er zijn.

De dienst van Kallas is een beetje een vreemde eend in de bijt. Ze werkt voor zowel de Europese Commissie als voor de regeringsleiders. Ooit bedacht om het buitenlandbeleid slagvaardiger te maken. Maar nu het er echt om gaat, met de vele (handels)conflicten en oorlogen, wil de voorzitter van de Europese Commissie zelf aan het stuur zitten.

Niet al te luid

Von der Leyen laat zich in Brussel ook president noemen. Maar lang niet alle landen vinden dat een goede titel. Het Nederlandse kabinet vindt de functie van Von der Leyen nog steeds een baan als voorzitter. Oftewel, de eerste onder de gelijken, de primus inter pares. De ruzie tussen Von der Leyen en Kallas over wie er over het buitenland gaat, mag trouwens worden opgelost door de Nederlandse oud-minister Kasja Ollongren, die net is begonnen als hoogste ambtenaar op het kantoor van Kallas.

De Europese onafhankelijkheid is nog ver weg. Komende woensdag, tijdens die Europese Troonrede, mag Von der Leyen van de lidstaten een groot aantal plannen aankondigen, variërend van een nieuw plan om de gevolgen van klimaatrampen, zoals droogte en overstromingen, op te vangen, tot oproepen om meer geld in Europa te investeren. Hoewel een aantal landen vrijdag tijdens een speciale lunch, waar ze haar speech alvast voorlas, heeft gezegd dat ze liever niet te veel nieuwe plannen willen horen.

Ze mag wel afsluiten met haar ‘Long live Europe’, zoals ze altijd doet. Maar die roep om onafhankelijkheid moet niet al te luid klinken, zo was het advies dat ze mee heeft gekregen.