Interessant om te zien is hoe na afloop van de Europese Top alle leiders hun aandeel in het succes konden claimen. De Noordelijke landen; met name Polen, Duitsland en in mindere mate Nederland hadden het over Mark Rutte. De mondelinge afspraak die hij in Davos met president Trump maakte (het raamwerk) was reden voor de Verenigde Staten om van de extra importheffingen af te zien. “We waren standvastig, zonder te escaleren.” Dat is de mening van commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Dat noemden trouwens meerdere leiders. Hoewel, in Frankrijk ligt het accent veel meer op de strafmaatregelen. De Franse president Macron wilde het verst van iedereen gaan:
“Wanneer Europa verenigd, sterk en snel reageert, kan het respect afdwingen en keert de orde terug.” – President Macron
En nu?
Het is geen ga maar rustig slapen moment voor de Europese leiders. Macron zegt dat we waakzaam moeten blijven. De voorzitter van de Europese Raad, de Portugees Costa, benadrukt: “De EU zal haar belangen blijven verdedigen, Bovendien zal het de lidstaten, haar burgers en haar bedrijven beschermen tegen elke vorm van dwang. We hebben de macht en de middelen om dat te doen en zullen dat ook doen wanneer het nodig is.” Maar ja, dat zijn woorden die van stal gehaald kunnen worden als er weer een nieuwe crisis is. In Brussel maken ze zich nu al zorgen over de Europese pensioenfondsen die geld uit Amerika weghalen. De vrees is dat Trump met tegenmaatregelen komt. En wat doet Europa dan?
Moet bijvoorbeeld het pakket waar de leiders het over zouden gaan hebben, met alle strafmaatregelen, verder uitgewerkt worden? Of zou de Verenigde Staten dat ook als een dreiging kunnen opvatten? Het huidige demissionaire kabinet wil geen enkel risico nemen. Minister Brekelmans zei deze week in de Tweede Kamer dat hij niet van plan is om vergaande handelssancties achter de hand te houden zolang de Amerikaanse president Trump zijn claim op Groenland niet laat varen. “Het is niet verstandig om een dreigement of politiek signaal af te geven. Vrijwel iedereen zegt nu: we escaleren niet verder.”
Kan Europa veranderen?
Het lijkt er op dat het besef wel is doorgedrongen. Maar het gaat niet zonder slag of stoot. De belangen van de landen blijven uit elkaar lopen. De strategische autonomie van Europa komt maar moeizaam van de grond. Volgens de Oekraïense president Zelensky is Europa nog veel te veel met zich zelf bezig en proberen ze telkens opnieuw de liefde van grote broer Trump te winnen. In een vrij meedogenloze speech in Davos hekelde hij de onderdanigheid van de Europese leiders aan Trump en vooral hun onvermogen om Kyiv voluit te steunen: “Europa houdt ervan om over de toekomst te discussiëren, maar vermijdt om vandaag actie te ondernemen, actie die zal bepalen wat voor toekomst we zullen hebben. Wat als Poetin bijvoorbeeld besluit Litouwen in te nemen of Polen aan te vallen? Wie zal dan reageren? […] Op dit moment bestaat de Navo op basis van het vertrouwen dat de VS zullen optreden, dat ze niet aan de zijlijn zullen blijven staan en zullen helpen. Maar wat als ze dat niet doen?” Hij verweet de leiders in feite lamlendigheid. De Europese leiders wachten af in de hoop dat het probleem vanzelf verdwijnt. “Het lijkt alsof iedereen gewoon wacht tot Amerika kalmeert in de kwestie Groenland, in de hoop dat het vanzelf overgaat.”
Ondertussen is de president voor dit moment gekalmeerd. De Europese leiders bespreken begin februari de strategie voor de volgende crisis. De vraag is niet meer of er een volgende crisis komt, maar eerder hoe snel en waarover?
