Het moest een top van daadkracht worden. De Duitsers (Merz en Von der Leyen) hadden vooraf heel hun gewicht ingezet om tot besluiten over geld voor Oekraïne en het handelsakkoord Mercosur te komen. Er kwamen besluiten, maar de leiders besloten om niet de uitgezette geitenpaden te gebruiken, maar een andere weg in te slaan, waardoor de top niet is mislukt. Dat betekent overigens niet dat de conclusie moet zijn dat de top geslaagd is.
Eerst maar even wat er op het spel stond: Zonder extra geld dreigde Oekraïne komend voorjaar failliet te gaan. Het voortbestaan van Oekraïne hangt van het geld uit Europa af, vertelde president Zelensky in Brussel. Het is een kwestie van overleven aan het front en aan de onderhandelingstafel. Het besluit uit stellen was onmogelijk volgens hem, voor het eind van dit jaar moet er duidelijkheid zijn.
Op tafel lag het voorstel om het geld van Euroclear te gebruiken. Bij de financiële instelling, gevestigd in Brussel, staat veel – door de sancties bevroren – geld van Russische miljardairs. De bezwaren van de Belgische premier De Wever waren helder. De risico’s zijn (te) groot en hij wilde garanties dat de andere landen hem zouden helpen als er juridische claims kwamen. En die garanties wilde hij zwart op wit; inclusief garanties voor het geval er extra kosten bij zouden komen kijken. Geen gedoe over wie in geval van nood de rekening moet betalen.
Waarom lukte het niet?
Aan de ene kant arrogantie. Zo lanceerde commissievoorzitter Von der Leyen haar plan zonder overleg met de Belgische premier De Wever. Ook de Duitse bondskanselier dacht dat als hij voor de top even naar Brussel zou vliegen de zaak tijdens een diner geregeld kon worden. Bovendien werd te lang gedacht dat de Belgen uiteindelijk zouden bijdraaien. De echte onderhandelingen begonnen pas afgelopen week. Maar de teksten die daar uitrolden waren zo technisch en onbegrijpelijk dat de leiders ze niet helemaal begrepen en veel vragen begonnen te stellen.
De Italiaanse premier Meloni was een van de eersten die in de gaten kreeg dat er een soort open einde in stond. De rekening kon behoorlijk oplopen zonder dat vooraf te voorspellen viel tot welke hoogte. En dus stelde voorzitter Costa voor om een andere manier te vinden zodat het geld voor Oekraïne toch op tafel zou komen. Daarom werd er opeens gesproken over het samen lenen van geld; oftewel eurobonds. Premier Schoof moest zich na afloop in allerlei bochten wringen om te zeggen dat het officieel geen eurobonds zijn, maar het is een beetje als die uitdrukking: Als iets eruitziet als een eend, zwemt als een eend en kwaakt als een eend, dan is het waarschijnlijk een eend.
Is het dan toch gelukt?
Ja en nee. Ja, er is geld op tafel gekomen voor Oekraïne. En je kan zelfs betogen dat het nu eerlijker over de landen is verdeeld. Met name zuidelijke landen die tot op heden veel minder hebben bijgedragen gaan zo meer betalen (garant staan) voor Oekraïne. Hoewel er drie landen niet meedoen (een opt-out); Hongarije, Slowakije en Tsjechië.
Maar het is dus wel een gezamenlijke lening waar onder andere Nederland, maar ook het Duitsland van bondskanselier Merz nooit voor zijn geweest. Voor de Duitse voorman is dat extra zuur. Zijn eerste plan lukte niet en nu moet hij akkoord gaan met eurobonds wat in Duitsland heel gevoelig ligt.
En door die nederlagen is er nog een pijnlijk punt bijgekomen. Merz wilde laten zien dat Europa wel degelijk risico’s durft te nemen door Russisch bezit af te pakken. Een boodschap richting de andere kant van de oceaan dat de leiders op het oude continent niet zwak zijn. Tot overmaat van ramp dreigt het geld dat bij Euroclear staat in de toekomst gebruikt te worden door de Amerikanen en de Russen bij de wederopbouw van Oekraïne als de oorlog is afgesproken. Zo staat het nog steeds in de Amerikaanse vredesplannen.
Geen goede dag voor Duitsland
Nee, want ook op het terrein van het handelsakkoord Mercosur (met de Zuid-Amerikaanse landen) leden Merz en Von der Leyen een nederlaag. De leiders konden niet instemmen met het verdrag, vooral Frankrijk en Italië eisten extra garanties voor hun boeren. De top begon al later omdat Von der Leyen en een aantal andere leiders eerst met de Europese boerenorganisaties overlegden. Buiten de top stonden de trekkers te ronken, werden op de Wetstraat kleine brandjes gesticht en knalde de zware vuurwerkbommen op het Luxemburgplein voor het Europees Parlement. De eisen van de boeren uit bijna alle EU-landen waren duidelijk: het handelsakkoord moest van tafel.
Dat werd de leiders ook wel duidelijk en dus moest Von der Leyen de afspraak afzeggen om net voor kerst het akkoord te ondertekenen. De Italiaanse premier Meloni belde vervolgens met de Braziliaanse president Lula om de boodschap over te brengen. Ze vertelde dat ze de Mercosur afspraken steunde en dat ze zich schaamde dat ze nu geen groen licht kon geven. Maar de president moest begrijpen dat ze enkele dagen tijd nodig had, omdat ze niet op het moment dat er fel werd geprotesteerd op straat kon zeggen dat ze hoe dan ook zou tekenen. De boeren moesten de indruk krijgen dat er naar hen was geluisterd. Ik verzin het niet, ze heeft het echt gezegd tegen de Braziliaanse president. We weten het, omdat Lula het zelf na het telefoongesprek heeft onthuld. Kijk hier naar het filmpje (vanaf twee minuten gaat het over Meloni).
Er waren overigens heel veel Italiaanse boeren in Brussel, die speciaal waren komen vliegen. Voorlopig wil de EU begin januari alsnog het akkoord ondertekenen. Maar dat kan pas als Italië en Frankrijk vinden dat er voldoende extra garanties zijn.
