Terugblik nieuwsbrief Landbouw & Visserij
Brusselse Nieuwe maakt de balans op | Landbouw & Visserij: Wat waren de hoogte- en dieptepunten van het afgelopen politieke seizoen?
Bert van Slooten
Hoofdredacteur Brusselse Nieuwe
Terwijl de Hollandse zomer aanmoddert maken wij de balans op van het afgelopen politieke seizoen. Een jaar met een nieuwe Europese Commissie, met de Landbouwcommissaris die zijn roots heeft in Luxemburg en Nederlands spreekt. En plannen die boervriendelijk zouden zijn: minder regels en meer aandacht voor wat de landbouw nodig heeft. Maar wat is er tot op heden van terechtgekomen?
Nederland wacht nog steeds op de derogatie; een besluit wordt in september verwacht. Renure mag nog steeds niet worden gebruikt en er is geen extra geld voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voorzien. De optimisten zeggen: “Er valt nog veel te winnen.” De pessimisten houden het op: “Er is nog weinig bereikt.”
Mijn naam is Bert van Slooten en ik neem je allereerst mee op de tournee langs de, ook Nederlandse, boerenerven van de nieuwe Eurocommissaris voor Landbouw Hansen.
Te veel beloftes?
De voorstellen voor de nieuwe begroting waren niet helemaal wat de boeren van landbouwcommissaris Hansen hadden verwacht. En hij was nog wel zo goed begonnen. Tijdens een werkbezoek aan het Zeeuwse Heikant vertelde Hansen dat het gaat om voorspelbaarheid, flexibiliteit en nieuwe financieringsmogelijkheden. Dat laatste klopt, want er is nieuw geld nodig omdat Brussel het allemaal niet meer kan betalen. “Dat is geen revolutie, maar een evolutie”, zo liet hij weten. De uitspraak is de afgelopen maanden veelvuldig herhaald. De vraag is: is het inderdaad een evolutie of heeft het toch meer weg van een revolutie?
Applaus
Maar goed, even terug naar de keukentafel van de familie Martinet. Aan tafel zaten commissaris van de Koning in Zeeland Hugo de Jonge, gedeputeerde in Zeeland Arno Vael, BBB-leider Caroline van der Plas en andere Kamerleden. Hansen sprak over beleid op maat. “De agrarische sector moet weer centraal komen te staan”, zei hij.
Het leverde hem applaus op, onder meer van Cas Vesseur, lid van Provinciale Staten in Zeeland voor het CDA. “Mijn eerste indruk is positief, eindelijk een Eurocommissaris die luistert naar wat er speelt in de lidstaten.” Vesseur ziet ook grote kansen voor Zeeland als landbouwprovincie. Volgens hem heeft Zeeland alles om een sleutelrol te spelen in de Europese voedselzekerheid: “Akkerbouw, veehouderij, fruitteelt, zaadveredeling – de ultieme mix.”
Ook BBB-leider Caroline van der Plas was zeer te spreken over de Eurocommissaris: “Deze man is realistisch en ziet wat er moet gebeuren. Hij heeft een heldere visie op hoe we Europa moeten versterken. Veiligheid in Europa begint met voedsel. Niet alleen re-arm Europe, maar ook re-farm Europe”, aldus Van der Plas.
Jonge boeren
Juist die erkenning is voor boeren heel belangrijk, vertelt de 28-jarige melkveehouder Stijn Brouwers uit het Zeeuwse Ossenisse. “Ik denk dat er maar weinig jongens durven te zeggen dat ze agrariër zijn. Je wordt met de nek aangekeken. Ze moeten de hele dag horen dat ze er niet toe doen, dat ze vervuilers zijn. Daarom zeggen ze: ‘papa, mama, veel plezier ermee, verkoop de grond’.”
De enige kritiek kwam van Tweede Kamerlid Laura Bromet (PvdA-GroenLinks). Zij vond de toon van Hansen geruststellend, maar miste concrete maatregelen. “Er komen enorme veranderingen aan door allerlei milieuregels. Ik ben bang dat hier te vroeg gejuicht wordt door degenen die denken dat alles kan blijven zoals het is.”
Forse bezuinigingen
De nieuwe Europese Commissie, die in december vorig jaar begon, moest eerst honderd dagen op pad om campagne te voeren: ideeën opdoen, contact met de praktijk en vooral luisteren. Uit de ivoren toren, dat was het idee.
En dus ging landbouwcommissaris Christophe Hansen de boer op. Maar bij de belangrijke vragen, zoals over handelsverdragen (zoals Mercosur) en het geld (het GLB), moest hij het antwoord schuldig blijven. Want hoewel de nieuwe Europese Commissie zegt dat ze een landbouwvriendelijk beleid wil voeren, blijft de zeggenschap over handelsverdragen, het geld en niet te vergeten de Europese klimaatplannen (Green Deal) elders liggen.
Uiteindelijk kwam er net voor de zomer een plan voor de nieuwe begroting, maar daar zat geen extra geld voor de landbouw bij. Integendeel, er wordt de komende tijd fors bezuinigd.
Minder gemeenschappelijk
Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) wordt minder gemeenschappelijk. De lidstaten krijgen niet alleen meer te zeggen, maar moeten ook zelf meer geld op tafel leggen. Zelf noemen ze het bij de Europese Commissie het meest ambitieuze voorstel voor de landbouw sinds tijden. Maar het is wel een voorstel waarbij sprake is van een bezuiniging van ongeveer twintig procent.
In het voorstel voor de nieuwe begroting dat de Europese Commissie presenteerde, staat dat Brussel 300 miljard euro wil uittrekken voor landbouw en plattelandsontwikkeling. Dat is fors minder dan de afgelopen tijd; de afgelopen jaren werd namelijk 385 miljard euro begroot.
Landbouwcommissaris Hansen kwam de plannen, die trouwens pas in 2028 ingaan, uitleggen in het Europees Parlement. Hij noemde de plannen simpeler, eerlijker en vooral beter. In rap tempo somde hij de voordelen op. Hansen sprak zo snel dat de tolken het niet konden bijhouden. Hij werd verzocht om wat rustiger te spreken.
Doodsteek
Maar dat was niet de enige kritiek. De Europarlementariërs waren boos omdat hij niet had overlegd met de speciale landbouwcommissie. “Terwijl de begroting wordt verdubbeld, en er meer geld bij komt, wordt de landbouw gekort. Dat kan je geen succes noemen”, zei woordvoerder Herbert Dorfmann van de grote christendemocratische fractie (EVP). “Het zijn 27 boodschappenlijstjes, er zijn geen keuzes gemaakt.”
Bert Jan Ruissen noemde het in het debat een breuklijn met het verleden. Volgens de SGP-Europarlementariër is er geen sprake meer van een gemeenschappelijk landbouwbeleid. “Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zou gaan luisteren naar de boeren, maar het antwoord dat we horen is zeer teleurstellend.”
Volgens de politici die lid zijn van de speciale landbouwcommissie in het Europees Parlement, zijn de plannen de doodsteek voor het landbouwbeleid. De macht voor de lidstaten wordt wel heel groot, maar daarmee neemt volgens de critici (van links tot rechts) de onzekerheid alleen maar toe.
Demonstratie
Dat vindt Jessika van Leeuwen (BBB) ook. Ze sprak tijdens de boerendemonstratie die werd gehouden op het moment dat de plannen werden gepresenteerd. “We hebben een landbouwbeleid nodig dat boeren sterker maakt, innovatie aanmoedigt en ervoor zorgt dat duurzame productie economisch haalbaar blijft. Eerlijke inkomenssteun hoort daarbij.”
Volgens Hansen hoeven de boeren zich geen zorgen te maken over hun inkomen. “Dat is volkomen veilig”, benadrukte hij. “Jonge boeren en familiebedrijven gaan er de komende tijd van profiteren.” Hij noemde het eerder een evolutie dan een revolutie. Ruissen reageerde daarop door te zeggen dat het een revolutionaire koerswijziging is.
Eén budget
Uiteindelijk is het de bedoeling dat de traditionele tweepijlerstructuur verdwijnt. De eerste pijler gaat vooral naar directe inkomenssteun. De tweede pijler, waarin vooral maatregelen staan over ecologie en economische duurzaamheid, wordt nu al voor de helft financieel gevoed door de lidstaten.
Er komt één budget. En het deel voor de landbouw (nog steeds het GLB genoemd) zou geoormerkt moeten worden, zodat het onmogelijk is om landbouwgeld voor andere doelen te gebruiken. Volgens landbouwcommissaris Hansen kunnen landen zelf zorgen voor meer geld.
Na de zomer beginnen de eerste gesprekken over de nieuwe begroting. Het is de bedoeling dat in de zomer van 2027 een akkoord wordt bereikt tussen de lidstaten en het Europees Parlement. De plannen van de Europese Commissie zijn daarbij het uitgangspunt, maar kunnen nog op alle fronten worden gewijzigd..
Heeft Hansen gedaan wat hij beloofde?
Maar heeft Hansen uiteindelijk niet gewoon gedaan wat hij had beloofd tijdens zijn hoorzitting in het Europees Parlement? Zijn belangrijkste punt was dat hij niet met nieuwe Brusselse regels wilde komen. Verder wilde hij veel op bedrijfsbezoek gaan en vooral minder formulieren laten invullen. Bovendien moeten jonge boeren centraal staan de komende tijd.
Meer geld
Tijdens het verhoor in het Europees Parlement greep hij regelmatig terug op zijn jeugd en familie. Hij groeide op op een boerderij op de grens tussen België en Luxemburg. Hij noemt regelmatig zijn vorig jaar overleden broer. “Hij ging een paar jaar geleden naar een veiling van grond, maar hij kwam er niet aan te pas. In de zaal zaten speculanten, banken en mensen met veel meer geld dan hij als hardwerkende boer.”
Het gebrek aan geld en de zware financiële druk waaronder veel boeren in Europa gebukt gaan, kwam regelmatig terug. “Ik heb geen geldboom”, zei hij, “maar ik heb wel ideeën om aan geld te komen.” Zo kan de Europese Investeringsbank (EIB) vaker garant staan, en kunnen boeren gebruikmaken van andere fondsen, zoals het zogeheten fonds voor een eerlijke transitie.
Sympathie
“De regels zijn te complex, boeren staan onder druk om klimaatmaatregelen te nemen en ze voelen zich niet gehoord.” Vooral jonge boeren hebben zijn aandacht, omdat er in heel Europa te weinig bedrijfsopvolgers zijn. “Wie wil er nou boer worden als je geen fatsoenlijk inkomen kan verdienen?” vroeg hij retorisch aan de Europarlementariërs.
Hansen kon op grote sympathie rekenen. Er werd regelmatig geklapt en instemmend geknikt. Hij beloofde geen gouden bergen. “Inkomensondersteuning blijft nodig. Ik wil het wel aanpassen, zodat het geld terechtkomt bij boeren die er hard voor werken. Maar ik heb nog geen uitgewerkt plan.”
Geen verboden
Hansen is niet van de verboden. Op een vraag van de Nederlandse Europarlementariër Anna Strolenberg over plantaardige eiwitten vertelde hij een persoonlijk verhaal. “Mijn dokter zegt tegen me dat ik minder rood vlees moet eten. Maar ik ga dat niet aan iedereen opleggen. Vlees is gewoon onderdeel van het dieet van mensen. Er komen geen verboden, zo werkt de EU niet.”
Wel wil hij de productie van plantaardige producten verhogen, zodat er minder import nodig is. “Dat is goed voor het klimaat en voor boeren die ermee kunnen verdienen.”
Handelsverdragen
Veel Europarlementariërs vroegen naar handelsverdragen, streekproducten en concurrentie van boeren buiten de EU. Hansen wees op spiegelbepalingen: “De EU wil dat maatregelen die hier gelden ook daarbuiten worden toegepast. Anders mag het product niet worden ingevoerd.”
Het levert hem applaus op, maar nadat hem gevraagd werd hoe hij tegen de Mercosur-onderhandelingen (met Latijns-Amerikaanse landen) aankijkt, zei hij dat de gesprekken nog gaande zijn.
Emotioneel
Het gesprek werd emotioneel toen het ging over het toenemende aantal zelfmoorden onder boeren. Hansen vertelde opnieuw over zijn broer: “Hij is vorig jaar overleden. Geen zelfmoord, maar hij viel van pure vermoeidheid van de trap. Vermoeid door de lange dagen en de zorgen: haal ik het wel, komt het geld op tijd bij de bank, hoe financier ik de volgende investering?”
“Niet alleen mijn broer”, voegde hij toe. “Heel veel gezinnen in de landbouw staan onder druk.”
Ook de rest van de familie van Hansen kwam aan bod. Op de vraag of hij wel onafhankelijk genoeg is, omdat zijn nicht minister van landbouw is in Luxemburg, werd hij een beetje boos. “Weet u, ik spreek Nederlands, mijn moeder komt uit dat land. Mijn vader komt uit een gezin met zeven kinderen, mijn moeder uit een familie met zes. Een andere neef van mij is burgemeester in Nederland (in Vaals), een sociaaldemocraat trouwens. De kans is groot dat ik ergens iemand tegenkom.” Hij voegde daar aan toe: “Ik werk voor de Europese Commissie, ik ben onafhankelijk, ik werk voor Europa.” Ook hier kreeg hij applaus voor.
Nederlandse problemen
De Nederlandse problemen kwamen nauwelijks aan bod. Er waren geen vragen over de nieuwe nitraatrichtlijn, renure of de zogeheten derogatie. “Daar gaat hij niet over”, legde SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen na afloop uit.
Ruissen had nog even getwijfeld of hij er een vraag over moest stellen, maar besloot uiteindelijk te vragen of de nieuwe commissaris kon helpen om te voorkomen dat er nog meer landbouwgrond aan de landbouw wordt onttrokken. Het was een lastige vraag voor Hansen. “Ik zie dat veel landen, waaronder Nederland, een demografisch probleem hebben. De druk op de grond is groot, en daar heeft niet alleen de landbouw last van, maar ook de natuur.”
Green Deal
Er waren wel vragen over landbouwmaatregelen uit de Europese klimaatplannen (Green Deal). Hansen steunt de klimaatdoelen voor 2050, maar vindt dat landbouw specifieke oplossingen nodig heeft. Hij is tegen het ETS-systeem (handel in CO₂-uitstootrechten) voor de landbouw. “Dat is te veel administratie. We willen juist minder papierwerk.” Hij verwees naar Nieuw-Zeeland, dat een vergelijkbaar plan heeft afgeblazen, en wil daarvan leren.
Tot slot pleitte Hansen voor de bescherming van geografische namen. “Onze streekproducten zijn uniek. We kunnen niet tolereren dat Parmezaanse kaas in Latijns-Amerika wordt nagemaakt voor een kwart van de prijs.”
Discussie dit najaar draait om geld
De landbouwdiscussie zal dit najaar vooral over het geld gaan. Kan je nog wel spreken van een gemeenschappelijk landbouwbeleid als de lidstaten zelf meer geld moeten bijdragen? En hoe voorkom je dat geld voor plattelandsontwikkeling of regionale ontwikkeling wordt vermengd met landbouwgeld, vooral bedoeld voor inkomensondersteuning?
Daarnaast is voor Nederland vooral de discussie belangrijk over mest, de nitraatrichtlijn en de mogelijkheid om uit dierlijke mest kunstmest te maken (Renure). Ook met de nieuwe Europese Commissie is er nog steeds veel wantrouwen tegenover de slimme Nederlanders. Diplomaten hebben het over de ‘gunfactor’ – en die is niet altijd groot als het gaat om landbouwinnovaties waar Nederland bij betrokken is. Maar demissionair minister Femke Wiersma is optimistisch dat het na de zomer geregeld wordt.
Oekraïne
Ook de discussie over de toetreding van nieuwe landen, vooral Oekraïne, wordt belangrijk. Dat is niet alleen van belang voor de buurlanden. De hele landbouwmarkt kan verstoord raken als Oekraïne toegang krijgt tot de interne markt. De gesprekken hierover beginnen dit najaar al, ook al is het land nog lang geen EU-lid.
De handelsakkoorden zorgen eveneens voor onrust. Frankrijk eist compensatie voor de boeren. Ook Nederlandse landbouworganisaties willen dat het principeakkoord met Latijns-Amerika (Mercosur) niet zomaar wordt goedgekeurd. Het heeft in ieder geval bijzondere coalities opgeleverd: milieuorganisaties en landbouworganisaties trekken hierin samen op. Een van de pijnpunten is dat boeren in Latijns-Amerika bestrijdingsmiddelen gebruiken die hier verboden zijn, en waarvan resten te vinden zijn in het eindproduct.
Kortom: minister Wiersma moet de komende tijd nog flink aan de bak, want Brussel zit niet stil.
Meer lezen over deze onderwerpen en meer? Abonneer je hier op onze nieuwsbrief Landbouw & Visserij!
