Europa achter de sterren: Meta schikt in de VS, wat betekent dit voor Europa?

Door Ole Spoek

­­In een grootscheepse rechtszaak in de Verenigde Staten doet techgigant Meta toezeggingen om zijn verslavende platforms aan te passen voor kinderen. Kunnen we in Europa dezelfde maatregelen verwachten, of gaan die voor de Europese Commissie niet ver genoeg?

Maximaal twee uur schermtijd, een ‘nachtslot’ en geen eindeloze scroll meer. Meta, het bedrijf achter Facebook, Instagram en Whatsapp, kondigt grote maatregelen aan om het verslavende ontwerp van de sociale mediaplatforms aan te passen voor Amerikaanse kinderen. De maatregelen volgen op een historische rechtszaak waarin Meta een schikking voorstelde. Naast de maatregelen belooft het techbedrijf ruim 15 miljard euro te betalen. 

In Europa lopen ook meerdere zaken tegen Meta, onder aanvoering van de Europese Commissie. De vraag is of de maatregelen uit de Verenigde Staten overwaaien naar Europa. En misschien nog wel belangrijker: zijn de aanpassingen voldoende om aan de Europese regels te voldoen? 

Verslavend

Deze zomer publiceerde de Europese Commissie de voorlopige conclusie dat Meta de Europese digitale regels (DSA) overtreedt. De gepersonaliseerde inhoud, het eindeloos scrollen en het automatisch afspelen van video’s op de sociale media zorgt voor problematische gewoonten en dwangmatig gedrag bij kinderen, schreef de Commissie destijds in een persbericht. 

Ook houdt Meta volgens de Commissie te weinig rekening met de hoeveelheid tijd die minderjarigen ‘s nachts aan de sociale media besteden, ten koste van hun slaap. Maatregelen die Meta zelf neemt om kinderen verantwoordelijk te laten omgaan met de diensten kunnen eenvoudig worden omzeild. Bovendien blijkt het voor ouders te ingewikkeld om het sociale mediagebruik van hun kind te controleren.

De Amerikaanse rechtszaak

In 2023 dienden 29 Amerikaanse deelstaten een aanklacht in tegen Meta. Zij beschuldigden het bedrijf van het doelbewust verslaafd maken van kinderen en de mentale schade die hen werd berokkend. De zaak was pas een week onderweg toen Meta op woensdag 26 augustus onder grote druk schikte. Niet alleen met de 29 aanklagers, maar meteen met alle 48 staten die inmiddels een rechtszaak hadden aangespannen. 

Met de schikking ontliep het bedrijf een groot risico. Een nederlaag in de rechtszaak had Meta maar liefst 200 miljard dollar kunnen kosten en was bovendien een zeer slecht begin geweest van de duizenden aanklachten die in de Verenigde Staten nog tegen het bedrijf lopen. Daarnaast blijft het oordeel dat Meta schuldig is nu uit. 

Schikking in Europa

Of de schikking in de Verenigde Staten een voorbode is voor hoe de DSA-zaak in Europa zal aflopen, is geen uitgemaakte zaak. Hoewel direct na de schikking contact was tussen de Europese Commissie en Meta, liet een woordvoerder weten dat de Commissie niet opeens van tactiek verandert. “In Europa dient Meta zich te houden aan de DSA. Door de schikking in de VS zal onze wetgeving niet veranderen en onze houding in de gesprekken met Meta ook niet.” 

Volgens de Commissie ligt de bal bij nu Meta. “Wij verwachten minstens even goede bescherming als in de Verenigde Staten”, aldus de woordvoerder. “En Meta weet dat. De vraag is nu of Meta met toezeggingen komt die wij kunnen accepteren voor een schikking.”

“Symptoombestrijding”

Volgens advocaat informatierecht Micha Schimmel betekent de schikking van Meta in de Verenigde Staten niet automatisch dat hetzelfde zal gebeuren in Europa. “In deze zaak heeft de rechter geen uitspraak gedaan, en dus kan er geen precedent vanuit gaan”, legt hij uit. Wel schat Schimmel in dat Meta een gecoördineerde aanpak hanteert, en verwacht dan ook dat het bedrijf een soortgelijk voorstel wil doen aan de Europese Commissie. 

Of de Commissie daarmee akkoord gaat, is nog maar de vraag. Volgens Schimmel zijn de toezeggingen die Meta doet in de Verenigde Staten niet meer dan symptoombestrijding. “Ondanks de aangekondigde maatregelen blijft het onderliggende probleem dat de platforms werken op verslavende algoritmen gewoon bestaan.”

Zorgen de maatregelen voor genoeg veiligheid?

Als Meta inderdaad dezelfde aanpassingen doet in Europa als het belooft te doen in de VS zou dat een “goed begin” zijn, oordeelt Susanne Baumgartner, onderzoeker naar de effecten van digitale sociale media op jongeren aan de Universiteit van Amsterdam. Toch zouden de maatregelen niet genoeg zijn om Facebook en Instagram volledig veilig te maken voor kinderen. 

Volgens haar zou een chronologische tijdlijn (in plaats van een tijdlijn bepaald door verslavende algoritmen) de standaardinstellingen moeten zijn, evenals het volledig uitschakelen van meldingen. Belangrijker nog vindt Baumgartner dat Meta meer transparantie moet bieden over de algoritmen en hoe getoonde berichten worden geselecteerd.

Aanpassing algoritmen

De Europese Commissie wil dan ook ingrijpendere maatregelen. Niet alleen moet het tijdslimiet, het afschaffen van de automatische scroll, de beperking op meldingen, het nachtslot, het verbergen van likes en betere mogelijkheden voor controle van ouders er komen. De Commissie wil dat Meta de verslavende algoritmen die de inhoud selecteert die kinderen te zien krijgen aanpast.

Als de voorlopige resultaten uit het DSA-onderzoek van de Commissie worden bevestigd, mag de Commissie een boete uitdelen van maximaal 6 procent van de jaarlijkse omzet van Meta. Die boete zal niet hoger uitvallen dan 20 miljard euro, waar Meta niet voor zal terugdeinzen. Hetgeen echt pijn zal doen is het aanpassen van de verslavende algoritmen.  

In de eerste editie van Europa achter de sterren viel nog veel meer te lezen:

De Tweede Kamer stond stil bij de wolf. Staatssecretaris Erkens belooft om in Brussel naar oplossingen te zoeken. Sander van Vliet zocht uit hoe dat zit. 

Verder dreigt het gebrek aan afstemming tussen de EU-lidstaten de verdediging van Europa parten te spelen. De Europese Rekenkamer presenteert deze week een rapport, Bert had het er in Brussels Peil al over. Ole Spoek blikte alvast vooruit. 

En ondernemers zitten met de handen in het haar. Zij moeten in elk EU-land waarnaar zij iets versturen ineens een lokaal aanspreekpunt hebben dat vertelt uit welk materiaal hun verpakking bestaat. Deze rompslomp is een doorn in het oog van de Europese Commissie. Toch staat niet iedereen te springen om een versoepeling. 

Donderdag komt er alweer een nieuwe Europa achter de sterren aan, dus abonneer je hier!