Dit artikel verscheen eerder in de Nieuwsbrief Veiligheid en Defensie.
De Europese Commissie zoekt naar geld om Oekraïne te blijven steunen in de oorlog tegen Rusland. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei het al in haar State of the European Union–toespraak: de wil is er, maar het budget is beperkt.
Tegelijk liggen in Europa Russische tegoeden ter waarde van zo’n 200 miljard euro vast. Dat geld is afkomstig van bondgenoten van de Russische president Vladimir Poetin. Het ligt te slapen op Europese rekeningen. Waarom geven we het niet aan Oekraïne? Het antwoord: dat mag juridisch niet zomaar.
Bevroren, maar niet onaangeroerd
Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 nam de EU de financiële achterban van Poetin in het vizier. Oligarchen met veel geld op Europese bankrekeningen konden daar niet meer bij: hun tegoeden werden bevroren. Niet veel later doneerden EU-landen miljarden aan wapens, munitie, voertuigen, medicijnen en meer aan Oekraïne. Maar de munitievoorraden raken op – en de portemonnee ook.
Een eerste oplossing: de rente op die bevroren tegoeden gebruiken. Die mag volgens de regels worden ingezet om Oekraïne te helpen. Een stap in de goede richting, maar verwaarloosbaar vergeleken met het kapitaal dat op Europese rekeningen stilstaat. Alleen al bij de Belgische bank Euroclear ligt zo’n 125 miljard euro aan Russische tegoeden. In de eerste drie maanden van 2023 leverde dat ongeveer 3 miljard euro aan rente op.
Eurobonds met Russisch onderpand
Om ook het kapitaal zelf te kunnen gebruiken, is juridische creativiteit nodig. Een nieuwe piste: zogeheten eurobonds. Dat zijn gezamenlijke obligaties waarvoor de hele EU garant staat. Een omstreden instrument, want het betekent: samen lenen.
Geld simpelweg afpakken mag niet – zelfs niet bij sancties. Juristen benadrukken dat sancties tijdelijk en omkeerbaar moeten zijn. Geld schenken aan Oekraïne maakt ze blijvend en dus juridisch kwetsbaar. Toch hoopt de Commissie na jaren nadenken met eurobonds een oplossing te hebben voor de Russische miljarden.
Dat werkt als volgt: Oekraïne leent geld van de EU. De EU staat garant, met Russische tegoeden als onderpand. En Oekraïne betaalt pas terug wanneer Rusland herstelbetalingen doet. Dat is het idee. Maar voorlopig blijft het bij een idee.
Unanimiteit
Om het plan werkelijkheid te maken is steun van alle EU-landen nodig. Als alle landen garant willen staan, moet de Raad van de Europese Unie unaniem beslissen. Euroclear en de Belgische overheid hebben al laten weten te twijfelen aan het voorstel.
Hoe ver gaat de Europese steun aan Oekraïne? En wat betekent dat voor defensie-uitgaven, de NAVO en onze eigen veiligheid? Redacteur Yves Lacroix duikt erin in de Nieuwsbrief Veiligheid en Defensie. Abonneer je en blijf op de hoogte van alles wat Europa doet op het gebied van veiligheid.
