De meest nationalistische campagne sinds jaren

16 maart 2021 – Door Bert van Slooten

“De verkiezingscampagne gaat over wie we het leiderschap van Nederland toevertrouwen.” Alle andere onderwerpen zijn volgens Arjan Noorlander, politiek duider van Nieuwsuur, bijzaak in de campagne. “Klimaat, pensioenen zelfs de zorg en ook Europa spelen geen enkele rol.”

Kees Boonman de politiek commentator van omroep Max noemt dat onbegrijpelijk. “Een groot deel van het beleid dat Den Haag voert wordt in Brussel bedacht en gemaakt. Heel actueel gaat het over de vaccins, dat lijkt me heel erg Europees.”

De vaccinaties hadden inderdaad een onderwerp kunnen zijn in de huidige campagne, erkent Noorlander. “Maar dan had het wel goed moeten gaan. Nu is het te makkelijk voor anti-Europese partijen om daar op te schieten. Afspraken bleken niet goed op papier te staan, verwarring of er nu wel of niet geëxporteerd mocht worden en ook of de verdeling over de verschillende lidstaten wel eerlijk geregeld was. Als het een verhaal wordt waarbij je moet erkennen dat er fouten zijn gemaakt is het geen onderwerp voor een verkiezingscampagne. Voor je het weet kom je in een moddergevecht met Geert Wilders terecht.“

In die analyse kan Boonman zich wel vinden. “Partijen hebben vaak twee petten op als het over Europa gaat. Zonder de Europese Unie kunnen we niet, dat weten ze ook bij het CDA en de VVD. Maar we kunnen het beter stil houden, want voor je het weet zeggen andere partijen dat we onze soevereiniteit verkwanselen.”

Angst

Die angst om er een politieke discussie van te maken, waarbij tegenstellingen aan de orde komen in een debat, zorgt voor redelijk wat stilte in het debat. Het verhaal van wat Europa goed heeft gedaan is vaak ingewikkeld. “Premier Rutte zegt eigenlijk laten we er niet over praten”, legt Noorlander uit. “Hij heeft geen behoefte aan een fundamenteel debat. Rutte is een fixer, een probleemoplosser en weet dat een debat over de Europese Unie snel vervuild wordt met oneliners, terwijl hij geen scherpe discussie wil.”

“Als je kijkt naar de Nederlandse politieke partijen dan vindt het merendeel het wel best zo, er is geen behoefte aan grote veranderingen. We laveren tussen: het is een enorm groot machtsapparaat en het stelt niks voor. De premier, maar ook andere ministers gebruiken het om boos over te zijn als het zo uitkomt en lief te hebben als dat belangrijk is.”

“En kijk naar het CDA, die partij heeft een onderlinge strijd. Ze zijn er niet uit welke kant het op moet, dus dan kan je het er maar beter niet over hebben. En in zekere zin gaat dat ook op voor andere middenpartijen. Ook bij de PvdA en bij Groen Links zie je die worsteling.”

Misser

Niet alleen de politieke partijen worstelen met de Europese Unie, ook een deel van de journalistiek weet zich geen raad. “We moeten kritischer zijn”, zegt Boonman. “Het woord erg is te mild, het is een misser, onbegrijpelijk.” Hij geeft een voorbeeld. “Neem Turkije, dat land is al jaren kandidaat-lid, krijgt daar ook geld voor; wat willen we daarmee? In een aantal verkiezingsprogramma’s staan daar stevige teksten over. Of de uitbreiding met landen op de Balkan. Daar kan je lijsttrekkers toch ook over ondervragen?”

“Of actueler: het vaccinatiepaspoort, het sluiten van de grenzen, wat moet de toekomst van het vrij reizen (de Schengen afspraken) worden? En dan hebben we nog de klimaatmaatregelen; dat gaat echt niet alleen over een windmolen in Nederland. Dan moeten we het ook hebben over China en hoe die nog lang niet CO2-neutraal produceren.”

Boonman ergert zich. “Dit is de meest nationalistische campagne sinds jaren. Het lijkt wel alsof de kop in het zand is gegaan. Politiek is niet voor bange mensen, wordt altijd gezegd. Ik zou ze bijna willen aanmoedigen om die gedachte te volgen. Als je echt iets belangrijk vindt, moet je er naar handelen, ook in verkiezingscampagnes.”

Zuilen

Noorlander vindt het minder erg. “Dit zijn echt corona-verkiezingen, waarbij de vraag centraal staat hoe we uit de pandemie komen. Misschien hebben we over een paar jaar opnieuw verkiezingen, als we met corona in rustiger vaarwater terecht zijn gekomen en dan gaat het wel over die andere onderwerpen, inclusief de Europese Unie.”

Hij is niet zo pessimistisch. “We hebben vorig jaar zomer een fel debat gezien, rondom die Europese top over het geld. We zagen eerder fundamentele discussies over het vluchtelingenvraagstuk. Als de druk groot is, wordt er kort en hevig gedebatteerd. Maar misschien moet je concluderen dat we nog niet toe zijn aan een gesprek over hoe de Europese economieën en de euro na de pandemie gered moeten worden. Misschien is de druk nog niet groot genoeg.”

“En dus gaat de verkiezingscampagne over Nederlandse onderwerpen. Het zijn tenslotte Nederlandse verkiezingen, het Nederlands parlement denkt Nederlands vanuit Nederlandse zuilen.”