Aan de oevers van het Willem Sluitermeer

Door Aalt van ’t Veen

Nog maar zo’n 25 jaar geleden dreigden hele delen van het rivierenland van Maas en Waal te overstromen en werden een kwart miljoen mensen uit voorzorg geëvacueerd. De schrik was groot en daarna werd alles op alles gezet om het water van de grote rivieren beter te beheersen en altijd zo snel mogelijk te laten wegstromen. Maar door de droogte van de laatste paar jaar in hoger gelegen delen van het land, is de vraag of dat wel zo verstandig is. Zou het niet beter zijn overtollig water op te slaan?

De landbouw en de natuur hebben sinds 2018 ernstig te lijden onder droogte, vooral in de Achterhoek, delen van Twente en Brabant.  Maandenlang viel er veel te weinig water. Binnen de EU is inmiddels wel het besef doorgedrongen dat er structurele oplossingen bedacht moeten worden, zegt dijkgraaf Hein Pieper van het waterschap Rijn en IJssel. Aan alle EU-landen is dringend gevraagd plannen in te dienen, bijvoorbeeld via het onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon. Geld is er ook. En  dat biedt mooie kansen voor Nederland. “We hebben enorm veel kennis, binnen de TU Delft, de Wageningen Universiteit en Deltares, om maar wat te noemen. Een investering van een paar miljoen levert al enorm veel op.”

Horizon

Maar een groot deel van het innovatiegeld van Horizon gaat nu naar het herstel van de oude economie na corona, betreurt Pieper.  “De verwachting is dat in 2030 anderhalf miljard mensen op de wereld een tekort aan zoet water hebben. Dat betekent dat honderden miljoenen mensen hun heil ergens anders gaan zoeken, bijvoorbeeld in Europa. We kunnen er nu nog iets aan doen, actie ondernemen. Doen we dat niet, dan hebben we binnen tien jaar opnieuw een groot migratieprobleem.”

In grote delen van Duitsland speelt hetzelfde probleem. Pieper: “Er is berekend dat de bosbouw daar enorme schade oploopt. Er zijn miljarden bomen verloren gegaan, vooral de fijnspar, lariks en beuk wortelen niet diep genoeg en krijgen daardoor te weinig water. Hier in de Achterhoek hebben we al besloten om die soorten bomen niet meer aan te planten. Frans Timmermans wil twee miljard bomen planten in Europa maar dat is een druppel op een gloeiende plaat als je niet stevig inzet op het bestrijden van droogte. Er zijn nu plannen in Duitsland om rivierwater langer vast te houden maar dat betekent meteen dat wij minder hebben. Er is wel over gesproken tijdens de laatste Rijnconferentie, waar negen landen in het stroomgebied aan tafel zitten. Maar daar zijn nog geen concrete plannen uit voortgevloeid”.

“Waer iemant duisent vreugden soek,

Mijn vreugt is in dees’ achter-hoek”

Willem Sluiter

Waar dijkgraaf Pieper van droomt, is de aanleg van een groot meer in het grensgebied van de Achterhoek en Duitsland om zo het tekort aan water voor beide landen op te lossen. Het waterschap Rijn en IJssel is het droogste van Nederland met alle gevolgen van dien. Landgoederen met bomen van honderden jaren oud verpieteren, de landbouw kampt met tegenvallende oogsten en de schade loopt tot in de honderden miljoenen. Het meer zou hij noemen naar dominee Willem Sluiter, die in 1668 over de Achterhoek een gedicht schreef, waaraan de oostelijke grensstreek zijn naam dankt. Pieper weet dat zijn meer er niet zal komen, er zouden tientallen dorpen voor moeten worden opgeofferd.  Wel worden inmiddels bestaande kleiputten gebruikt voor de opslag van water. Maar wat Pieper maar wil zeggen is dat we echt anders en groot moeten gaan denken over de gevolgen van klimaatverandering.

Snelle stromen

Toen de Rijn op 9 februari 2021 de hoogste stand van 14,53 meter boven ANP  bereikte, stroomde er zeven miljoen liter water per seconde Nederland binnen. Om er zo’n 160 kilometer verderop weer voor het grootste deel uit te stromen, de zee in. “Onze manier van werken was  om het water in de winter zo snel mogelijk weg te werken; zo hoorde het. De waterschappen doen er nu alles aan om de regen en de sneeuw van de afgelopen maanden vast te houden. Dat hebben we de afgelopen jaren echt moeten leren”, zegt Pieper. “We hebben in ons gebied heel veel slootjes en beekjes en daar zitten stuwen in. Tot 2018 zetten we die stuwen open zodat het water zo snel mogelijk weg kon. Nu doen we het tegenovergestelde, we houden de stuwen zo hoog mogelijk om zo veel mogelijk water vast te houden. Maar het is niet genoeg, lang niet.”